Voor een boekenschrijver is ‘tonen niet noemen’ het eerste gebod. Zo kreeg ik op het toenmalige Colofon in Amsterdam als eerste schrijfopdracht ‘Vis die geen vis is.’ We moesten vis beschrijven zonder het woord ‘vis’ te gebruiken.
Ik beschreef zilveren schubben, partjes citroen het donkere kantwerk van vinnen en werkte me in alle bochten om het V-woord maar niet te gebruiken. Het duurde echter nog een paar jaar voor ik begon te begrijpen wat het schrijversgebod ‘tonen niet noemen’ feitelijk inhoudt.
Vijf zintuigen
Wij mensen nemen de wereld om ons heen waar via onze vijf zintuigen; Een zilte geur, de scherpte van citroen in je mond, de zilverglans van schubben, de gladde natte huid van de vis. Het kletsend geluid van een staart op porselein. Al die gewaarwordingen komen bij ons binnen als losse flarden. Het begrip ‘vis’ is nog niet in ons opgekomen.
Slotsom
Eenmaal in onze hersenen worden al die gewaarwordingen samengevoegd, aangevuld en omgezet tot één coherent beeld. Dat coherente beeld zou je als een soort eindconclusie kunnen zien. De slotsom van al die losstaande waarnemingen en impulsen.
Dat gaat razendsnel. Zo snel zelfs dat we niet eens meer in de gaten hebben dat we het doen. Van al die losse zintuiglijke waarnemingen herinneren we ons alleen nog de eindconclusie. Pas na de eindconclusie zien, horen en proeven we wat ons werd opgediend als vis.
Niet het menu maar de maaltijd
Als schrijver ben je de ober en de chef van je eigen boek. Enkel de dingen noemen is niet genoeg.
Het is dan alsof je je lezer enkel het menu meegeeft en hem vertelt dat hij de kleur, de smaak, de geur en het gevoel er zelf maar bij moet bedenken.
Om je lezer echt binnen de wereld van je verhaal te trekken moet je hem het hele gerecht opdienen.
En zoals je weet eten we niet alleen met onze tong en neus, maar ook met tastzin, onze oren en ogen.
Om je lezer echt alle gewaarwordingen mee te laten beleven, moet je hem de losse zintuiglijke ervaringen voorschotelen zoals ze zich in beginsel aan jou hebben voorgedaan.
Waarnemingsproces omdraaien
Het kan zijn dat je als schrijver moet beginnen bij de eindconclusie: Er moet een vis worden opgediend. Vandaar werk je terug. Als chef moet je die vis als het ware terugfileren tot die eerste losse zintuiglijke flarden. Het vleugje zeelucht, de flits van zilver, de fijn geaderde vinnen. Het doffe oog. Het weke slappe lijf. Het geluid van nat vlees als hij van je vork glipt.
Als goede ober haal je vervolgens het menu van tafel. Pas dan dien je je gerecht op. Met precies genoeg gewaarwordingen om bij te dragen aan een zintuiglijk festijn.
- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.
Ik word weer met mijn neus op de feiten gedrukt!
Hoi Francine, Ik hoop dat het je niet alleen met je neus op de feiten drukt maar dat het je ook echt helpt,
Succes, Inez
Erg leuk stukje.. Erg hulpzaam ook. Bedankt.
Hoi Peter,
Fijn om te horen dat je er iets aan hebt. Succes met het schrijven van je boek,
Inez
Heel goed om dit in het achterhoofd te houden tijdens het schrijven! Maar ook best moeilijk, zeker wanneer je niet in cliché’s wilt vervallen. Ik vraag me ook iets af; is het noodzakelijk om altijd alle zintuigelijke waarnemingen te laten mee werken? Meestal pik er maar een paar uit per gelegenheid. Het lijkt me te geforceerd om telkens alles uit de kast te halen.
Groet, Bo.
Hoi Bo, Natuurlijk hoef je niet alles uit de kast te halen in je tekst, maar soms helpt het terughalen van zintuigelijke ervaringen je wel om weer helemaal in je verhaal terecht te komen,
Groet, Inez
Ik weet al sinds mijn jeugd zo ergens tussen mijn 7 en 12e jaar dat ik ooit een boek schrijven zou.En nu ik richting 60 loop is het boek bijna klaar.Zelfs de titel zit al meer dan 35 jaar in mijn hoofd.Ik ben er nu klaar voor om er aan te beginnen.De drang word ondraaglijk.Het moet er uit,de tijd is rijp.
Hoi Peter,
Ken je nanowrimo? Elke novembermaand kun je een maand lang meedoen met een wereldwijde schrijfmarathon. Dat zou je boek een enorme jumpstart geven. Groet, Inez
hey Inez,
dit is zo waar!
Hoe kan je nou schrijven over dat je aan het dansen bent in een club ben zonder dat er muziek is! of zonder de diepe bas van een song, en de andere wild dansende mensen om je heen er in verwerkt.
wat ik mij af vraag: hoe kan je dit het beste op papier zetten.
want als ik bijvoorbeeld een scene schrijf dan schrijf ik ook alle zintuigelijke dingen die om de persoon gebeuren op, en als ik iets geleerd heb is dat je wel iets aan de verbeelding moet over laten.
Als ik bijvoorbeeld denk aan een jong meisje wat met haar vriendin koffie zit te drinken op een terras, dan denk ik ook meteen aan de; blonde barista die bij de tafel naast hun twee geurende cappucino’s brengt, een oud stel wat aan een frisse salade zit en de geur van ceasarsalade zich verspreid over het terras, de warme zon die op de huid van het jonge meisje brandt, zweet en parfums die de andere terras gangers met zich mee dragen, het geroezemoes van het plein waar het terras gevestigd is.
nou als ik dat allemaal zou op schrijven zou het wel heel gedetailleerd zijn en is er dus geen plaats voor de fantasie van mijn lezers..
hoe kan ik dit voorkomen? want ik wil ook niet te weinig op schrijven..
Dat vind ik een goede vraag Inez. Ik wacht met je mee op het antwoord. Je wilt inderdaad genoeg vertellen om de omgeving voor een lezer zo levendig mogelijk te maken, maar je wilt ook niet verzanden in overbodige details die de lezer juist beperken en de soeplheid uit je verhaal halen. Ik ben benieuwd. Groet, Bo.
Hoi Simone ne Bo,
Er is een groot verschil tussen wat je al schrijvend tijdens je eerste versie allemaal aan zintuiglijke gewaarwordingen verzamelt, en wat er in je uiteindelijke tekst van blijft staan. Het verschil heet herschrijven en schrappen. maar in eerste instantie is het goed om al je indrukken te verzamelen, al is het maar om weer goed in je verhaal te belanden als schrijver,
Inez
Wauw. Ik had nog nooit van een website gehoord, waarop je deze dingen kan leren. Echt leuk, ik kijk nog maar net paar minuten rond en ik ben al helemaal overtuigd! Ik schrijf zelf ook ”verhalen” en hier heb ik echt wat aan! Ik zet verhalen maar tussen haakjes, omdat ik nog niet echt er van overtuigd ben dat ze heel goed zijn… Ik doe het dan ook gewoon als hobby, maar het lijkt me toch leuk om ze extra mooi over te laten komen. Ik zal voortaan wat vaker op deze website kijken, dat helpt me vast om het schrijven van verhalen voort te zetten! Bedankt! Groetjes, Eline.
Beste Eline,
Bedankt voor je leuke reactie. Goed om te horen dat we je kunnen inspireren.
En blijf lekker schrijven, vooral als het je hobby is. We zien je graag terug op de blog!
Groet, Koen – redactie Boekschrijven.nl