Zen en het schrijven van boeken

Wie de eerste handgeschreven versie van ‘De avonden’ van Gerard Reve vergelijkt met het uiteindelijke boek, zal weinig overeenkomsten zien.

Het verschil zit ‘m in de tussenliggende versies. Met elke nieuwe versie veranderden de woorden, vielen er zinnen weg. Kristalliseerde het personage verder uit en tekende zich steeds scherper af waar het boek in feite over ging. De uitspraak ‘How do I know what I think, until I see what I write’ is hier perfect van toepassing.

Tijdens schrijven ontstaat je boek

Ongeveer de helft van de schrijvers begint met een vaag idee waar zijn boek over moet gaan en ontwikkelt zijn verhaal schrijvenderwijs. Telkens als hij terugleest wat hij geschreven heeft, doet hij nieuwe ontdekkingen en stelt hij zijn tekst weer bij. Dat betekent meestal heel wat versies voor zijn tekst overeenkomt met wat hij uiteindelijk in gedachte heeft.

Hoeft niet in één keer prefect

zen en schrijvenOp een enkele  uitzondering na, staat een boek niet in één keer op papier. Een boek schrijven is vaak moeizaam, traag en tijdrovend werk. Maar daaraan zit ook een geruststellende kant. Want je hoeft het niet meteen goed te doen.

Je zinnen mogen krom zijn, je woorden onbeholpen. Je mag teveel woorden gebruiken om iets simpels te beschrijven. Je mag doorstrepen wat niet werkt en houden wat gelukt is.

Vervolgens mag je de tijd nemen om schrijvenderwijs op steeds betere formuleringen, steeds betere ideeën te komen. Niemand die er iets van ziet in de uiteindelijke versie. Tenzij je net als Reve een bekend schrijver wordt en je manuscripten later worden bestudeerd om zo het geheim van de meester te ontrafelen.

Schrijven is groot avontuur

Het betekent ook dat het schrijven een groot avontuur mag zijn. Want geen schrijver weet van tevoren hoe zijn boek zal eindigen. Niet alleen voor je lezer maar ook voor jou als schrijver.

Naarmate je meer tijd doorbrengt met je personage, des te beter leer je haar kennen, haar verhaal, haar grillen, haar terughoudendheid, haar onverwachte spraakzaamheid. Haar weigering de kant op te gaan die jij in gedachte had.

Vertrouw het schrijfproces

Herschrijven betekent ook dat je niet alles zelf hoeft te bedenken. Als je een fragment herschrijft, kom je invallen tegen. Andere woorden genereren nieuwe ideeën. En drie versies verder zul je verbaasd ontdekken dat je verhaal bijna uit zichzelf veranderd is. Wat ontstaan is had je nooit zo kunnen bedenken.

Probeer het eens. Neem een fragment en schrijf dat over. Met de hand, zodat je tijd hebt om de woorden goed te proeven. Verander als het daardoor beter klinkt. Of beter weergeeft wat je eigenlijk wilde vertellen. Je eigen stem dient zich dan vanzelf aan.

Je blijft altijd een beginner

Net als bij zen is het schrijven van een boek een kwestie van eindeloos opnieuw beginnen. En dat blijft zo met elk nieuw boek.

Natuurlijk krijg je meer inzicht in jezelf als schrijver. Je bouwt handigheid op. Waar je in het begin nog schema’s aan moet wijden, doe je bij een derde boek in je hoofd, zonder pen. Maar toch. Schrijven blijft een kwestie van eindeloos opnieuw beginnen.

The following two tabs change content below.

Inez Risseeuw

Ik herinner me de eerste keer dat ik echt schreef. De juf had echte inkt in de potjes in onze tafels gegoten. Uit een grote half doorzichtige fles. Het rook een beetje naar zoete medicijnen.