Het was ‘Smilla’s gevoel voor sneeuw.’ De omslag staat me niet meer bij. Maar die titel bleef meteen aan me haken en stuurde kleine tentakeltjes tot ergens diep in mij.

Zonder aarzelen kocht ik het, enkel om de titel.

Verschillende soorten titels

Na wat brainstormen over verschillende soorten titels kom ik tot 8 categorieën:

1. Personage titels: de titel bestaat uit de naam van een centraal personage. (‘Anna Karenina’, ‘Jane Eyre’, ‘Moby Dick’)
2. Situerende titel: de titel benoemt de plaats of de situatie waarin de hoofdpersoon zich bevindt. (‘Lord of the flies’, ‘De pest’, ‘On the road’)
3. Samenvattende titels: de centrale handeling wordt samengevat. (‘Trainspotting’ ‘De man die werk vond’, ‘Reis naar het midden van de aarde’)
4. Slotsomtitels: de titel benoemt de moraal van het verhaal. Vaak is er sprake van een bekend spreekwoord of een citaat dat naar een andere context verwijst. Dit kan letterlijk, ironisch of cynisch bedoeld zijn. (‘Een heel leven voor je’, ‘ Zolang er leven is’, ‘Live and let die’)
5. Verwijzende titels: de titel verwijst naar, en maakt zo gebruik van, een tekst of gegeven buiten het verhaal. (‘Go tell it on the mountain’, ‘Ulysses’, ‘Orpheus in de dessa’)
6. Kreettitels: de titel is een hippe kreet. (‘Lipstick jungle’, ‘Megacool opkikkerboek van Britt en Masja’, ‘Sex and the City’)
7. Kernbeeldtitels: de titel wordt gevormd door een beeld dat van een centrale symbolische betekenis is voor het verhaal en daarnaast iets van de sfeer van het verhaal overbrengt, vaak door middel van een ding dat eenmalig of vaker in het verhaal opduikt. (‘Turks fruit’, ‘De blikken trommel’, ‘Ceders in de sneeuw’)
8. Tegenstellingentitel: de titel geeft de tegenstellingen weer waar het in het verhaal om draait. (‘Het rood en het zwart’, ‘Narcis en Goldmund’ , ‘Oorlog en vrede’)

Val op met een titel

Een goede titel is als het blinkertje waarmee een visser zijn vissen binnenhaalt. Hij moet uitblinken, spannend zijn, lekker sappig overkomen.

Daarnaast kan een titel een diepere laag suggereren. Door een ongerijmde combinatie van woorden appelleert hij aan je onderbewustzijn en roept hij vragen op.

Titel die de lading dekt

Er zijn heel wat nietszeggende titels, waarachter een prachtig boek blijkt schuil te gaan. Andere titels zijn vol belofte maar stellen achteraf teleur. Sommige titels geven puur feitelijk de inhoud weer. Zoiets pruimenjam op een potje met pruimenjam. Niks mis mee. Als de jam lekker is kom je niet bedrogen uit.

Iets anders wordt het als we op datzelfde potje een label plakken met bijvoorbeeld ‘Purperen delicatesse in zonlicht gerijpt’. Of ‘Sultans zonde’. Bij de ene naam zul je blij zijn na het proeven. Bij een andere naam zet je het potje misschien teleurgesteld terug.

Roep vragen op met een titel

‘Smilla’s gevoel voor sneeuw’ kwam bij mij op verschillende lagen binnen. En als ik de bovenstaande lijst bekijk, scoort de titel in bijna elke categorie.

Het bevat de naam van de hoofd-persoon (Smilla), iets van haar situatie (sneeuw) en misschien iets van de handeling (richtinggevoel? zoektocht?).

Het roept een sfeer op en impliceert een mysterieus onderliggend thema. Het bevat een kernbeeld en een tegenstelling (gevoel en sneeuw).

En achteraf suggereert het een moraal zonder al te nadrukkelijk te zijn, namelijk dat je gevoel voor iets levensreddend kan zijn.

Bovendien roept het allerlei vragen op. Wie is Smilla? Wat houdt dat in ‘gevoel voor sneeuw’? En de titel dekt ook nog eens de lading. Want tijdens het lezen kreeg ik prachtige antwoorden op mijn vragen.

Bedenk veel titels

Soms heb je de titel al voor je gaat schrijven. Maar vaak vind je je titel pas achteraf.

Vraag je af met welk woorden je het thema, de situatie van je hoofdpersoon en de sfeer van je verhaal op kunt roepen, zonder te nadrukkelijk of plat te zijn. Is er een voorwerp of gegeven in je verhaal dat een soort rode draad kan vormen, zonder dat je teveel weggeeft van de handeling? Bekt je titel lekker? Kun je een ongewone mix van woorden vinden?

Verzin zoveel mogelijk titels voor je boek. Kijk dan in welke categorieën je titels scoren. Kies de titel die in minstens drie categorieën scoort.

Welke titel vind jij goed? Of heb je zelf al een pakkende titel voor je boek? Leuk als je het deelt. Ik ben benieuwd naar je reactie!

Een haiku? Wat heb je als moderne romanschrijver nu aan een rigide dichtvorm uit het oude Japan?

Alles. Want de haiku leert je om de wereld helder en objectief te beschrijven. Deze dichtvorm maakt je taal concreet en visueel en verbreedt ook nog eens je woordenschat.

De haiku herken je heel duidelijk aan de vorm.  De haiku heeft altijd drie regels. De eerste regel heeft vijf lettergrepen, de tweede zeven en de derde weer vijf.

Wat is een haiku?

Een bekende haiku van de Japanse dichter Shiki is deze:

Op karperkoppen

die uit het water steken

trommelt de regen

De haiku maakt je inventief

Omdat het aantal lettergrepen zo belangrijk is, vraagt het schrijven van een haiku veel telwerk. Het is flink puzzelen om je boodschap in precies drie regels en zeventien lettergrepen te verpakken.

Te korte of te lange woorden moet je meteen schrappen.

Hoe meer haiku’s je schrijft, hoe makkelijker dat wordt. Je leert om zogenaamde goede vondsten weer los te laten.

Daarnaast word je inventief in het vinden van nieuwe woorden.

Juist omdat je vast zit aan een aantal lettergrepen, ga je op zoek naar woorden die je normaal niet zo snel zou gebruiken.

Daarnaast heeft dit tellen en puzzelen ook nog een ontspannend effect op je geest. Het is als een kleine meditatie. Zo gebruikten zen-monniken het ook.

De haiku leert je objectief kijken

Maar de haiku gaat niet alleen over vorm. Het gaat vooral over de inhoud. De belangrijkste regel is eigenlijk deze; een haiku moet objectief zijn.

In een haiku komen geen meningen voor. Je zegt niet dat een tuin mooi is of lelijk.

Je interpreteert ook niet. Je schrijft  niet: de mier is gelukkig.

Vergelijkingen mogen ook niet in een haiku. De zin ‘De treurbeuk lijkt op een oude vrouw’ – is uit den boze in de haiku wereld.

De haiku is een foto

De vraag die je je steeds opnieuw stelt, is deze: waarom noem ik de tuin mooi,  waarom denk ik dat de mier gelukkig is en wat maakt dat de treurbeuk op een oude vrouw lijkt?

En dan beschrijf je dat.

De glinsterende blaadjes van de eik.  De ontspannen manier van lopen van de mier. De hangende takken van de treurbeuk.

De haiku brengt je terug naar de ervaring. Je kijkt achter de woorden ‘mooi, gelukkig, oude vrouw.’

De haiku is een foto. Of een filmpje. Je laat aan de lezer zien wat jij als schrijver zag, hoorde, ervoer. En je probeert het zo te verwoorden dat de lezer precies ziet wat jij zag. Dat hij je haiku over de tuin leest en denkt: ah wat mooi! Of de beuk voor zich ziet en denkt: he, net een oude vrouw.

Als schrijver aan de kant stappen

De haiku leert je om aan de kant te stappen. Om niet tussen de lezer en het beeld in te gaan staan. Om je er niet steeds mee te bemoeien met je interpretaties en meningen.

Als je dat doet – iets beschrijven, precies zoals het is – geef je de lezer eigenlijk een cadeau. Je geeft de lezer een ervaring. Een beeld. Een wandeling door de natuur.

Doordat jij opzij stapt, kan de lezer het verhaal binnen stappen. En kan hij rondlopen door de tuin alsof daar nog nooit iemand geweest is. Het wordt zijn tuin. En zijn conclusie. Niet de jouwe.

Je hoeft geen slimme schrijver te zijn

Na elke haiku-les valt het me op dat mensen raker schrijven. Dat ze dichter op de ervaring zitten. Dat ze specifieker kijken. Hun taal wordt helderder. En daardoor toegankelijker.

Je hoeft niet origineel, diepgaand of poëtisch te zijn als je gaat schrijven.  De kunst is juist om simpel, concreet en direct te zijn. Het gaat niet om jouw gevatheid. Het gaat er om dat jij een wereld op papier kan zetten, die een ander moeiteloos voor zich kan zien.

Je boek wordt beter door de haiku

Ga naar buiten. Kijk goed om je heen. Schrijf in drie regels en zeventien lettergrepen op wat je waarneemt. Beschrijf het specifiek. Combineer verschillende zintuigen. Probeer verschillende woorden uit. Kijk wat het beste werkt, waar het meeste ritme in zit.

Door op dit microniveau te werken, wordt je boek op macroniveau beter. Het helpt om je boek toegankelijk en levendig te maken. Om dingen te laten zien in plaats van ze te vertellen.

En dat lijkt soms klein en pietluttig, maar dat het is het niet. Of zoals de Japanners het zeggen: de haiku is een kleine vinger, maar hij wijst naar de maan.

Natuurlijk wil je daarover schrijven. Want in periodes waarin zich belangrijke gebeurtenissen voordoen kom je tot allerlei inzichten en je leven lijkt net een wild stromende rivier. Genoeg te beleven, dus!

Schrijf tekst die boeit

Maar spannende belevenissen in de echte wereld zijn geen garantie voor spanning op papier. De gebeurtenissen verlangen een bewerking. Ze moeten omgevormd worden tot literatuur. Of in ieder geval tot tekst die de aandacht van een lezer weet vast te houden.

Stel je een eerste hoofdstuk voor. De hoofdpersoon schrokt een hele slagroomtaart naar binnen en braakt die vervolgens boven de toiletpot weer uit. Wij denken dan: ‘o, eetstoornis’. We hebben daar al voldoende over gelezen en gehoord. We worden uitgenodigd in een wereld die we al denken te kennen. Aanlokkelijk? Nee. We willen iets in het vooruitzicht dat onze nieuwsgierigheid prikkelt.

Je ervaring omvormen tot iets bijzonders

Natuurlijk is het gegeven wel bruikbaar. Het moet echter zodanig omgevormd worden dat het bijzonder wordt. Tim Farnsworth, de hoofdpersoon van De Naamlozen van Joshua Ferris, heeft een mysterieuze ziekte.

Hij heeft vlagen van ‘loopdwang’. Dan loopt hij ineens het huis uit en het lukt hem niet om stil te staan. De volgende dag ligt hij ergens uitgeput langs de kant van de weg. Dan wordt zijn vrouw gebeld door de politie en kan ze hem komen halen.

In het boek van Ferris zien we wat voor impact een ziekte van een van de partners kan hebben op een gezin. Natuurlijk had Ferris ook een geval van kanker kunnen beschrijven. Maar juist deze vreemde ziekte deed mij met volle aandacht lezen. Ik was alerter, want ik kende het nog niet…

Onderwerp moet tot de verbeelding spreken

Seksueel misbruik, huiselijk geweld: allemaal afschuwelijke drama’s die in aanleg bruikbaar zijn om in je boek te gebruiken. Het zijn immers gebeurtenissen die gedurende de rest van het leven van alle betrokkenen een rol blijven spelen. Maar hoewel de voorvallen niet alledaags zijn, kun je er, als je wilt, wel alle dagen iets over lezen.

Als schrijver heb je het bij voorkeur over iets dat nieuw is voor de lezer. Een vader die elk moment van de dag iets tussen de schuifdeuren doet voor de rest van het gezin. Kijken verplicht. Lachen verplicht. Klappen verplicht. Als je het voor elkaar krijgt om deze situatie zo schrijnend te maken dat we het net zo erg vinden als fysieke mishandeling, dan heb je je onderwerp tot iets gemaakt dat tot de verbeelding spreekt.

Zet je lezer aan het denken

Zo gauw de lezer op bepaald gedrag een ziektebeeld kan plakken, houdt hij op met denken. En dat is juist wat je wel wilt: de lezer aan het denken zetten. Kijk naar het thema dat ligt onder je onderwerp. Euthanasie: keuze maken, wellicht. Mishandeling: macht. Ziekte: strijd, of juist overgave.

Stuur je lezer op winkelbezoek in het buitenland. Het geld in je schrijfportemonnee heb je omgewisseld voor vreemde valuta. Wat de lezer ermee kan kopen: producten die net iets anders zijn dan thuis. En hij moet even zoeken voordat hij het juiste muntstuk te pakken heeft.

Het verschil zit ‘m in de tussenliggende versies. Met elke nieuwe versie veranderden de woorden, vielen er zinnen weg. Kristalliseerde het personage verder uit en tekende zich steeds scherper af waar het boek in feite over ging. De uitspraak ‘How do I know what I think, until I see what I write’ is hier perfect van toepassing.

Tijdens schrijven ontstaat je boek

Ongeveer de helft van de schrijvers begint met een vaag idee waar zijn boek over moet gaan en ontwikkelt zijn verhaal schrijvenderwijs. Telkens als hij terugleest wat hij geschreven heeft, doet hij nieuwe ontdekkingen en stelt hij zijn tekst weer bij. Dat betekent meestal heel wat versies voor zijn tekst overeenkomt met wat hij uiteindelijk in gedachte heeft.

Hoeft niet in één keer prefect

Op een enkele  uitzondering na, staat een boek niet in één keer op papier. Een boek schrijven is vaak moeizaam, traag en tijdrovend werk. Maar daaraan zit ook een geruststellende kant. Want je hoeft het niet meteen goed te doen.

Je zinnen mogen krom zijn, je woorden onbeholpen. Je mag teveel woorden gebruiken om iets simpels te beschrijven. Je mag doorstrepen wat niet werkt en houden wat gelukt is.

Vervolgens mag je de tijd nemen om schrijvenderwijs op steeds betere formuleringen, steeds betere ideeën te komen. Niemand die er iets van ziet in de uiteindelijke versie. Tenzij je net als Reve een bekend schrijver wordt en je manuscripten later worden bestudeerd om zo het geheim van de meester te ontrafelen.

Schrijven is groot avontuur

Het betekent ook dat het schrijven een groot avontuur mag zijn. Want geen schrijver weet van tevoren hoe zijn boek zal eindigen. Niet alleen voor je lezer maar ook voor jou als schrijver.

Naarmate je meer tijd doorbrengt met je personage, des te beter leer je haar kennen, haar verhaal, haar grillen, haar terughoudendheid, haar onverwachte spraakzaamheid. Haar weigering de kant op te gaan die jij in gedachte had.

Vertrouw het schrijfproces

Herschrijven betekent ook dat je niet alles zelf hoeft te bedenken. Als je een fragment herschrijft, kom je invallen tegen. Andere woorden genereren nieuwe ideeën. En drie versies verder zul je verbaasd ontdekken dat je verhaal bijna uit zichzelf veranderd is. Wat ontstaan is had je nooit zo kunnen bedenken.

Probeer het eens. Neem een fragment en schrijf dat over. Met de hand, zodat je tijd hebt om de woorden goed te proeven. Verander als het daardoor beter klinkt. Of beter weergeeft wat je eigenlijk wilde vertellen. Je eigen stem dient zich dan vanzelf aan.

Je blijft altijd een beginner

Net als bij zen is het schrijven van een boek een kwestie van eindeloos opnieuw beginnen. En dat blijft zo met elk nieuw boek.

Natuurlijk krijg je meer inzicht in jezelf als schrijver. Je bouwt handigheid op. Waar je in het begin nog schema’s aan moet wijden, doe je bij een derde boek in je hoofd, zonder pen. Maar toch. Schrijven blijft een kwestie van eindeloos opnieuw beginnen.

Begin nu met schrijven

‘Stop!’ riep mijn schrijfster, die helemaal gek van mij werd. ‘Ga zitten en begin. Nu! In de chaos.’ Ze zuchtte diep, want ja, ze heeft het al zo vaak gezegd. ‘Wacht niet totdat alles opgeruimd is of totdat het weer winter is en je met een gerust hart binnen kan zitten. Schrijf. Nu. Hier.’

En hier zit ik dan. Achter mijn Apple, met blote voeten, in een hempje, te midden van alle puinhoop, terwijl buiten de zon schijnt. Zo ziet schrijven er uit. Het is niet perfect. Het is niet geordend. En niet gepland. Het gebeurt gewoon tussen alles door.

Schrijven is chaos

‘Life is not orderly. No matter how we try to make life so, right in the middle of it we die, lose a leg, fall in love, drop a jar of applesauce. (…) ‘

Met deze woorden begint Natalie Goldberg haar schrijfboek Wild Mind.

Jon Kabat Zinn – de oervader van de mindfulness-stroming – noemt het leven regelmatig ‘een catastrofe.’

Hij bedoelt daarmee niet dat het een ramp is. Hij zegt: ‘Dit woord herinnert ons er aan dat het leven altijd in beweging is.’

Leren hoe je die hele catastrofe kan aanvaarden – daar gaat mindfulness over. Het gaat er niet over hoe je  van deze wanorde orde maakt.

Je hoeft het leven niet stop te zetten

Schrijven doe je dus te midden van de hele catastrofe. Te midden van al je was en al je plannen.

Je hoeft het leven niet stil te zetten om te beginnen aan je eigen boek. Je mag nog steeds een twijfelaar, een chaoot of bezweet zijn. Als je maar gaat zitten en schrijft.

En je hoeft ook niet te weten waar je het over wilt hebben.  Ook op papier hoeft de wereld niet geordend te zijn. Jouw verhaal ligt verborgen tussen een hoop rondzwervende woorden. Chaos is het begin van je eigen boek.

Schrijversgeest is wilde geest

Natalie vervolgt: ‘What writing practice, like Zen practice, does is bring you back to the  natural state of mind, the wilderness of your mind where there are no refined rows of gladiolas.’

Jouw schrijversgeest is als de wilde natuur. Grillig, kronkelend. Niet rechtlijnig.  De eerste versies van je teksten zijn dan ook zelden geordend. Ze zijn chaotisch en rommelig.

Alinea’s die niet op elkaar aansluiten, tien thema’s in een tekst, zinnen als kronkelende lianen die nergens aan komen. Een jungle.

Maar dat is nodig. Chaos is de woekergrond waarop creativiteit goed gedijt. Al schrijvend zoek je naar wat je eigenlijk zeggen wil. Je haalt de hele ‘kamer’  overhoop en verkeert in de puinhoop. Pas dan valt je oog op die ene zin die de kern verwoordt. Die had je niet gevonden als je alles netjes in dozen had gelaten.

Schrijven is volgen van impulsen

Durf  die die wilde geest te volgen. Volg associaties. Volg plotseling opkomende herinneringen. Volg bizarre zijwegen. Volg ook droge beschrijvingen als dat is wat er komt. Soms is je wilde geest geen jungle, maar een woestijn.

Natalie Goldberg noemt dat ‘eerste gedachten’.  Je leert te luisteren naar je eerste impulsen. Het eerste beeld. Die eerste rauwe ingeving.

Met al die eerste invallen lijkt je tekst vaak een chaos, maar het is een vruchtbare chaos.  Hoe vaker je zo schrijft, hoe meer je leert vertrouwen dat de juiste woorden uiteindelijk komen.

Schrijf stug door, ook al verdwaal je in die jungle, ook al is de woestijn heet. Ergens vind je water. Vertrouw daarop. Dat er water is . Een bron. Een onderliggende orde.

Na chaos komt opruimen

Na dit chaotische creatieproces is het goed om je werk even te laten rusten. En ja – dan helpt opruimen.  Als ik straks deze tekst afheb, ga ik stapeltjes maken, stofzuigen, wassen. Mijn schrijfster gaat akkoord, want ze heeft haar wilde geest al kunnen uiten.

En kijk dan nog eens opgeruimd en gedoucht naar die wilde chaos op papier. Wat zijn de bloemen? Met welke zinnen wil je verder?

Onthoud dat je niet alles hoeft te gebruiken, dat je geen orde van de wanorde hoeft te maken.  Bloemen groeien tussen lianen. Je hoeft niet alle lianen strak te trekken, voordat je wat met die bloem kan doen.

Wees niet bang voor chaos

Dus: je hoeft niet eerst te verhuizen of te douchen voordat je kan schrijven.  Met je slechte humeur en je zweetvoeten schrijf je alles op wat er in je opkomt. Wees niet bang voor de chaos op papier. Maar zie haar als een vruchtbare bodem van jouw eigen boek.

Herkenbaar? Ben jij ook zo iemand die maar blijft schaven aan de tekst, voordat je die ook maar aan een ander laat lezen?

De een is daar gemakkelijker in dan de ander. Ikzelf kan een tekst schrijven en die meteen de volgende dag aan een vriend voorleggen voor commentaar. Dan zeg ik er wel bij dat het een ‘ruwe versie’ is, waarmee ik mezelf voldoende indek.

Potentie is belangrijker dan perfectie

Wanneer is je manuscript klaar om naar een uitgeverij te sturen? Is het ooit af?

Zeker aan het begin van je schrijverschap ontwikkel je jezelf elke dag weer. Dus kun je het moment van opsturen steeds weer een dag opschuiven, want het kan altijd beter.

Er komt een moment waarop je moet zeggen: dit is het niveau dat ik nu heb. En dan moet het op de bus.

Een redacteur neemt in zijn beoordeling mee dat de schrijver zich zal blijven verbeteren. Hij verlangt geen perfect manuscript. Er moet uit blijken dat er potentie is. Dat is wat telt.

Wek interesse met de eerste pagina’s

Waar je in ieder geval voor moet zorgen, is dat je de aandacht trekt, met een verzorgde tekst. Overzichtelijk en netjes qua opmaak. Geen spellings- of grammaticafouten.

Ik raad je aan om je tekst te laten redigeren, voordat je hem opstuurt. Er zijn zo veel foutjes waar je overheen kunt lezen. Misschien hoef je niet je hele tekst te laten corrigeren, maar in ieder geval de begeleidende brief en de eerste vijf pagina’s van je boek.

Je kunt ervoor kiezen om je vooral te concentreren op de eerste hoofdstukken. Zodra je die geperfectioneerd hebt, kun je ze opsturen. Het is toch maar zelden dat een redacteur een heel manuscript leest. Dus met die eerste pagina’s kun je de interesse wekken. Als het in de smaak valt, zullen ze je zeker bellen om te vragen of ze de rest ook mogen lezen. En dat kan voor jou een extra motivatie zijn om door te schrijven…

Stuur iets naar een literair tijdschrift

Een andere strategie is, om een fragment uit je boek om te vormen tot een kort verhaal. Dit kun je sturen naar een literair tijdschrift en afwachten of ze het plaatsen.

Het kan een graadmeter zijn om erachter te komen of je op de goede weg bent. En stel dat ze je stuk opnemen: redacteuren van uitgeverijen lezen deze tijdschriften met aandacht, want ze zijn altijd op zoek naar nieuw talent. Misschien wordt je zo wel ontdekt!

Wat zijn jouw ervaringen? Heb je extra tips? Deel ze hier met je mede schrijvers.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

De eerste alinea van je boek is dus van groot belang.

Begin niet bij het begin

Op de Schrijversvakschool in Amsterdam kregen we ooit de opdracht om het gevoel te beschrijven als je bij de kapper zit en je haar gewassen wordt.

De meeste teksten kwamen nooit toe aan dat moment. Leerlingen beschreven hoe ze hun huis verlieten, de straat uitliepen. Sommigen haalden de voordeur van de kapperssalon. En maar een enkeling kwam eraan toe het gevoel van masserende vingers op de hoofdhuid te beschrijven. Wat was hier aan de hand?

Schrijvers hebben de omweg  nodig

Blijkbaar hebben schrijvers een sterke behoefte om omtrekkende bewegingen te maken, voor ze kunnen beginnen aan de scene waar het om gaat. Een soort aanloop voor de sprong.

Als schrijver moet je voor jezelf nog ontdekken wie je personage is, hoe hij bij die kapper terecht kwam, hoe de kapperssalon eruit moet zien.

We doopten deze neiging om tot het kappersyndroom. En we leerden dat het vaak simpelweg een kwestie is van de eerste paar alinea’s verwijderen.

Weet meer dan je lezer

Dat kapperssyndroom is heel logisch. Als schrijver moet je op stoom komen. Voor jezelf moet je eerst nog de omstandigheden bepalen voor je verhaal, de aanleiding bedenken tot het gebeuren. Je moet immers altijd veel meer weten dan je lezer. Maar je moet hem niet alles vertellen wat je weet. En al helemaal niet in de eerste alinea van je boek.

De lezer het werk laten doen

Denk aan een groepje mensen op straat dat opgewonden bij elkaar staat te praten en te wijzen. Ook als je geen ramptoerist bent, is de neiging om erbij te gaan staan bijna onbedwingbaar. Als schrijver zet je je lezer aan het werk middels die aangeboren menselijke nieuwsgierigheid.

Val met de deur in huis

Je lezer moet bij de eerste zin met beide benen in een situatie belanden. Net als iemand die wakker wordt en nog niet weet waar hij is of wat er aan de hand is, moet je lezer bij de eerste zin iets ervaren, zonder dat hij de toedracht kent.

Val dus binnen midden in een handeling. Zoom in op een opvallend detail of een zintuiglijke gewaarwording, maar laat het grotere perspectief buiten beeld. Felblauw licht. De vochtige straatstenen onder iemands hoofd. Een kind dat plotseling opkijkt van zijn spel. Of het gevoel van water dat tussen je haarwortels doorstroomt.

Een eerste zin waardoor je lezer wakker schrikt. Wat er precies gaande is weet hij nog niet. Dat maakt hem juist gretig om verder te lezen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Plaats is letterlijk de bodem van je verhaal. Door de plek goed te beschrijven, geef je personages een grond om op te staan en lucht om in te ademen. Je maakt je verhaal tastbaar.

Plaats is jouw geheime personage

Daarom heeft schrijfdocente Natalie Goldberg Plaats ooit een ‘Geheim Personage’ genoemd.

Plaats is niet alleen de plek waar je verhaal zich afspeelt – het doet mee aan dat verhaal.

Kleine donkere stegen geven spanning aan je verhaal, bergen overzicht. Een relatie in een nieuwbouwwijk in Nieuwegein is anders dan een affaire in broeierig Sevilla.

Als je de locatie goed beschrijft, is ze net zo belangrijk als de personages en het plot.

Neem dus de tijd om de plaats goed te beschrijven. Dat geeft je boek een stevige basis.  Dit kan op acht manieren:

1: Gebruik je zintuigen

Een plek komt alleen tot leven als je je zintuigen gebruikt. In het bos staat nergens een groot bord  met ‘lente’  of ‘ ruikt lekker’.

Wij ervaren de wereld niet via letters, maar via de zintuigen. Volg als schrijver je neus, ogen, oren. Stel ze open voor details. Beschrijf knoppen die bijna uitkomen,  de geur van fluitenkruid, gezoem van hommels. Op die manier krijgt de lezer het gevoel er echt bij te zijn.

2: Gebruik alleen functionele details.

Je hoeft niet alles te beschrijven. Denk goed na wat je wilt laten zien van een plek. Dat het huisje ouderwets is? Zoom in op de emaillen theepot. Dat een stad stinkt? Zoom in op de overvolle goot. Wees specifiek en gericht in je beschrijving, overdonder de lezer niet met een golf aan beschrijvingen

3: Wees specifiek

Zeg eik, geen boom. Schrijf Volvo, geen auto.  Geen water, maar gracht, rivier, stroompje of plas. Door specifiek in je beschrijvingen te zijn, kan je in een paar woorden heel veel zeggen over een plek.

4: Wissel af tussen details en grote lijnen

Je kan een omgeving kort en in grote lijnen schetsen; chaotisch, druk plein. Oude kerktoren. Helder blauwe lucht.

Je kan ook inzoomen. Een handelaar die met een rood hoofd zijn net zo rode tomaten probeert te verkopen. Een dikke rat die wegglipt in de goot. De geur van versgebakken brood.

Als je in en uit zoomt,  het landschap zowel in grote lijnen als in details beschrijft, geeft dat dynamiek en afwisseling aan je tekst.

5: Gebruik werkwoorden

Plaatsbeschrijvingen kunnen snel statisch en daardoor saai worden. Dan is het alsof je naar een foto kijkt. Een bevroren beeld.

Probeer beweging in je beschrijvingen aan te brengen. Vraag je af hoe riet beweegt. En water. En een spin. Verzamel werkwoorden. Buigen, dansen, suizen, hangen, wuiven, vliegen, donderen. De rietstengels dansen licht op de wind, terwijl hun koppen zwaar naar beneden hangen.  Maak van een foto een film.

6: Maak gebruik van contrasten.

Een plek komt beter tot zijn recht als je hem met een andere plek of tijd vergelijkt. Beschrijf hoe jouw dorp de laatste tien jaar  is veranderd. De kruidenier vervangen door een supermarkt, je oude buurman door een buitenlands gezin.

Laat zien hoe India verschilt van Nederland – vergelijk curry met boerenkool. Maak scherpe grenzen. Zo komt een landschap beter tot zijn recht.

7: Personificeer

Beschrijf een plek als een mens. Beschrijf de bomen alsof ze reuzen zijn. De rivier alsof ze een hypnotiseur is. De Schotse kust als een opstandige puber. Of geef menselijke eigenschappen aan voorwerpen en verschijnselen –  de geduldige ochtend, de meedogenloze hitte, de opdringerige stad. Op die manier wordt je plaats echt een personage.

8: Ga naar buiten

Het helpt om tijdens het schrijven naar buiten te gaan. Om eens achter de schrijftafel vandaan te komen. Ga tegen je lievelingsboom aanzitten. Neem plaats in een cafeetje. Dwaal over een station of een vliegveld of loop je neus achterna op de markt.

Schrijven is kijken, horen, luisteren, voelen, proeven. Ga de buitenwereld in, vang haar met de pen in je hand en geef haar een plek in je eigen boek.

-Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Het is nu ook weer niet zo dat je een lezer moet benaderen alsof hij met de afstandsbediening in zijn hand zit. Zo erg is het niet. Een lezer weet dat hij wat meer geduld moet hebben met een literair verhaal dan dat hij heeft als hij ’s avonds laat nog een rondje zapt langs de kanalen. Maar zelfs dan is het goed om de dynamiek in je verhaal in de gaten te houden.

Ook muziek is dynamisch geschreven

Neem een favoriet lied maar eens onder de loep. Na een paar coupletten en refreinen kun je er donder op zeggen dat er een ‘brug’ komt.

De reden daarvoor is natuurlijk dat wij, de luisteraars, het stramien van het lied beginnen door te krijgen.

De zanger moet iets anders doen om ons te verrassen. Even een paar andere akkoorden, om het te doorbreken.

Of anders een instrumentaal stuk. Of de bas en de drums houden zich even stil, om er later met extra kracht weer bij te komen.

Ook klassieke muziek leent zich voor zo’n analyse: intensiteit, klankkleur, thema’s die terugkeren.

Lange zinnen en korte zinnen geven dynamiek

Als schrijver kun je dat ook toepassen. Heel simpel kun je bijvoorbeeld met variatie in de lengte van je zinnen een verandering van stijl doorvoeren. Korte zinnen: jachtige, gehaaste sfeer. Spanning opwekkend. Langere zinnen: beschouwend. We zitten in rustiger vaarwater. Dat moet soms ook wel, want we kunnen niet uren achter elkaar in spanning zitten. Dat houden we niet vol.

Zoals een sportploeg soms tijdens een wedstrijd even gas terug neemt, om later weer met volle kracht toe te slaan, zo doseert de schrijver ook de momenten van spanning en actie.

Wissel niet té veel af

Nu kun je het ook te dol maken. Een veel voorkomende fout bij beginnende schrijvers: het verhaal vertellen vanuit tien verschillende personages. Jazeker, dat is afwisselend. Alleen gun je de lezer nauwelijks de tijd om zich thuis te gaan voelen in de wereld die jij neerzet.

Elke keer als de lezer een beetje gewend is aan een toon van vertellen, aan een gezichtspunt, wordt hij alweer meegesleept naar een volgend personage.

Soms zelfs schakelt de schrijver binnen een scène nog driftig heen en weer. Dan wordt het echt te veel. De lezer krijgt geen adempauze. Hij moet zich enorm inspannen om te volgen wie er nu weer aan het woord is. Dan schiet het genieten van het verhaal er al snel bij in.

Speel met de vertelde tijd

De vertelde tijd verloopt soms snel en soms langzaam. Als je tien pagina’s hebt gedaan over een belangrijke scène, mag je daarna best wat handelingen in vogelvlucht beschrijven. Ook dat komt de dynamiek in je verhaal ten goede. Ga hierbij op je gevoel af.

Het is lastig om exacte regels te geven. Als je veel oefent, voel je steeds beter aan wanneer je tempo kunt maken en wanneer je wat langer ergens bij stil kunt staan.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Literatuur leek een soort medaille die een echte schrijvers kreeg opgespeld, waarvan onduidelijk was waar hij hem precies aan had verdiend.

Klassiek en serieus

Gevoelsmatig wist ik wel wat er op mijn lijst kon en wat niet. Literaire boeken moesten enigszins onbegrijpelijk zijn. Als er ondoorgrondelijke dingen in stonden of verwijzingen naar Griekse mythologie, dan was het vast wel literatuur. En met een boek dat lang geleden geschreven was, met veel omhaal en in een taal die geen mens meer spreekt, dan zat je zeker goed.

Niet vulgair en niet sentimenteel

Met Bouquetreeks hoefde je dus niet aan te komen. En het verhaal mocht ook niet vulgair zijn. Jan Wolkers mocht weer wel en ook Jan Cremer, want we hadden een vooruitstrevende docent.

Na het lezen van ‘Turks Fruit’ bleef ik zitten met een ernstig ‘was dat nou alles’ gevoel.

In de zo verfoeide Bouquetreeks had het boek niet misstaan, vond ik. Man wordt verliefd op meisje en meisje gaat dood. Met wat seks en ergens een rode pruik. Een doktersromannetje voor mannen.

Op zoek naar de eigenschappen van literatuur

Voor een stiekem aanstormend schrijvertje als ik was dat allemaal hoogst onbevredigend. Bovendien hing er een geur van heilige huisjes om het begrip. Het gevoel dat er hier geboden golden waar je liefst geen vragen over stelde. Omdat niemand echt het antwoord wist. Wat is literatuur? En wat zijn de eigenschappen van literatuur? Het werd het onderwerp voor mijn scriptie Nederlands.

Wat is een goede stijl? Wat is originaliteit?

Ik ging op zoek naar boeken en kwam erachter dat die er nauwelijks waren. En ook opleidingen in schrijven waren er nog niet. Ik stuitte vooral op nieuwe vage termen. Literatuur had te maken met een goede stijl, originaliteit, een rijke woordenschat. Maar wat die termen dan weer precies inhielden?

Mythes rondom literatuur

Ook later, op de Schrijversvakschool, kwam ik schrijvers tegen die niet uit konden leggen wat ze nou eigenlijk deden. Ze beschreven het creatief proces als een grote mist waar ze aan het einde uit opdoken met een kant en klaar manuscript.

Sommige schrijvers leken zich bijna op te trekken aan die mythische vaagheid van het schrijfproces. Alsof het vooral niet inzichtelijk mag zijn. Want stel je voor dat Jan en alleman met een pc een boek kan schrijven? Waar zouden we het Boekenbal dan moeten houden? In het Ajaxstadion? Met de grote drie als avondvullend programma?

-Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Maar het is niet alleen belangrijk dat je schrijft, maar ook hoe en waarover. Vooral mensen die over ingrijpende gebeurtenissen schrijven, knappen er van op. En zij die vanuit meerdere perspectieven schrijven en van hun eigen ervaringen een samenhangend verhaal weten te maken, blijken nog meer baat bij schrijven te hebben.

Het schrijven van je eigen boek is dus niet alleen leuk, leerzaam en spannend, maar ook nog eens goed voor je mentale en fysieke gezondheid.

Maar wat maakt schrijven nou zo gezond?

1: Uit je emoties en wees 100% eerlijk

De Amerikaanse psycholoog James Pennebaker liet een grote groep mensen elke dag 15 minuten schrijven.

De ene helft liet hij over zomaar iets schrijven, de andere helft over ingrijpende emotionele gebeurtenissen.

Dit konden traumatische ervaringen zijn, maar ook meer alledaagse emotionele gebeurtenissen, zoals geldzorgen en relatieproblemen.

Al na een maand bleek de tweede groep o.a. minder aspirine te slikken, beter te functioneren op het werk, een lagere hartslag te hebben en minder stresshormonen aan te maken.

In een interview in het het Ode-magazine van januari 2012 over zijn recente boek ‘The secret life of pronouns’ benadrukt Pennebaker : ‘Wees bij dit censuurloze schrijven 100% eerlijk naar jezelf, dan heeft het schrijven het meeste effect.’ Zie ook ‘Durf de controle los te laten’

2: Wees een wetenschapper van je eigen geest

Maar dit vrijschrijven werkte niet bij iedereen. Sommige mensen die over emotionele zaken schreven, kregen er juist gezondheidsklachten bij.

Dus ging Pennebaker verder op onderzoek uit. Wat maakt het schrijven over emoties nou precies heilzaam?

In een vervolgonderzoek kwam hij er achter dat bij de mensen die al schrijvend steeds meer causale en inzichtwoorden gebruiken (doordat, omdat, ik zag in..) het effect het sterkste was. Het gebruik van deze woorden duidt er namelijk op dat iemand van zijn emotionele ervaring een verhaal maakt.

Deze mensen legden verbanden, kregen inzicht in hun eigen gedrag. Met andere woorden: zij schreven zichzelf niet steeds dieper in de emotie, maar konden met steeds meer heldere afstand naar hun eigen verhaal kijken. Zie ook ‘Intieme Afstand‘

Pennebaker: ‘Het helpt als je je opstelt als een wetenschapper van je eigen geest. Probeer de onderste steen naar boven te halen. Zoek naar een onderliggend patroon.’

3: Schrijf uit meerdere perspectieven

Tevens ontdekte Pennebaker dat mensen die hun problemen regelmatig vanuit verschillende perspectieven bekeken, het meest profiteren van schrijven.

Hoe meer een schrijver switcht tussen het ik-, jij- en hij/zij-perspectief hoe gezonder hij wordt. Zij bekijken hun verhaal ook eens van de andere kant.

Een gezonde schrijver, een gezond verhaal

Wat ik zo opvallend vind aan deze ontdekking is dat de stijlmiddelen die de schrijver gezond maken, precies de manieren zijn waarop je ook je eigen boek gezond kan maken.

Want een boek waarin iemand steeds maar weer hetzelfde riedeltje herhaalt, zonder verbanden te leggen en diepere inzichten te krijgen, is saai. Iemand die schrijft vanuit zijn emoties zonder het grotere plaatje te zien, schrijft vaak een zwaar en niet leesbaar boek.

En een boek waarin het verhaal nooit eens van de andere kant wordt belicht, is vaak eenzijdig en niet spannend.

Door deze twee schrijfmethoden, een rode draad zoeken en meerdere invalshoeken gebruiken, krijgt je boek lucht en wordt toegankelijker voor anderen.

Een gezond verhaal, een goed verhaal

Maar wat als je niet voor anderen wilt schrijven? Sommige schrijvers die ik de tip geef om eens een ander perspectief te gebruiken, zeggen: ‘Daar heb ik geen zin, ik wil het alleen maar van me afschrijven.’ Of: ‘Die literaire hoogstandjes hoeven van mij niet, ik doe dit voor mezelf en voor niemand anders.’

Maar dit onderzoek van Pennebaker bewijst: nauwkeurig omgaan met woordkeuze en perspectief doe je niet alleen om je verhaal beter te maken, je doet het ook om jezelf beter te maken. Het is zinnig om een ‘goed’ boek te willen schrijven. Als je eerlijk, breed en onderzoekend schrijft, fris je zowel je eigen boek als jezelf op.

Dus heb de moed om uit je eigen verhaal te stappen en van je eigen ervaringen een samenhangend en veelzijdig verhaal te maken. Daarmee bevrijd je jezelf van je eigen emoties. Doorleef en doorschrijf het net zo lang totdat je in alle vrijheid met taal, emoties en personages kan spelen en schuiven.

Betere schrijver, beter mens

En goed nieuws: de mensen die in hun schrijven positiever werden, werden dat in hun dagelijkse leven ook. Door gezond te schrijven word je dus niet alleen een betere schrijver, maar ook nog een beter mens!

-Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ten eerste: ‘Ja, want, en, dus, maar…’

Hele bladzijdes kletsen sommige personages vol. En geen van de gesprekspartners haalt het in zijn hoofd om deze ouwehoer te onderbreken. Blijkbaar hebben ze allemaal een stuk duct tape over hun mond. Anders hadden ze er van alles tussendoor geroepen, zoals mensen dat doorgaans doen.

Lange monologen: het is als een tenniswedstrijd waarbij beide spelers vanaf de achterlijn elkaar hoge ballen toeslaan. Snel elkaar laten afwisselen geeft veel meer dynamiek. Tak-tak-tak heen en weer: twee spelers aan het net en het publiek staat op de banken.

Ten tweede: ‘Wil je koffie?’ – ‘Ja’

We moeten onze machete heffen en alle nietszeggende uitspraken in de tekst weghakken.

Als jouw personage dingen zegt die mensen de godganse dag al om zich heen horen, waarom zouden ze dan dat boek lezen? Kunnen ze net zo goed tijdens de koffiepauze op het werk hun oren open houden.

Dus grijp elke zin die gezegd word aan om iets over je personage duidelijk te maken. ‘Gebruik je melk in je koffie?’ Hier is een formeel iemand aan het woord, met dat gebruiken. ‘Of nee,’ gaat deze dame verder, ‘jij bent er natuurlijk zo een die het enorm interessant vindt staan om koffie zwart te drinken.’ Een vooringenomen tante ook nog, zo te zien.

En die andere, laat die dat over zijn kant gaan? ‘Zeg moet ik die suiker er met mijn snikkel doorheen roeren, of hebbie ook nog een lepeltje voor me?’ Ahem, jullie hoeven niet allemaal even grof als ik te worden, maar je snapt waar ik heen wil. Door hóe ze praten, krijgen de personages eigenheid.

Ten derde: ‘Je weet toch dat ik vegetariër ben!’

Als je jezelf een zin ziet opschrijven die begint met: ‘je weet toch…’ dan moeten alle alarmbellen gaan rinkelen. De figuren in jouw verhaal zijn zich van geen publiek bewust. Ze zullen dus nooit iets zeggen dat is bedoeld om de lezer te informeren.

Dus wat je die personages ook laat zeggen: zorg altijd dat de lezer niet doorheeft dat je hem informeert. ‘Mag ik vragen wat dat dode beest op mijn bord doet?’ – ‘Dat is niet dood, dat is nieuw. Soyadinges.’ – ‘Het ziet er dood uit.’ – ‘Ja. Dooie soya. Nou goed?’

Ten vierde: het oor wil ook wat.

Hoewel de meeste mensen hun boeken niet hardop lezen, wil je toch dat de tekst lekker bekt. De ‘dooie soya’ in de vorige alinea werkt goed (allez, dat vind ik), omdat er klankherhaling in zit. Misschien dat de lezer het niet expliciet opmerkt, maar hij merkt wel dat hij als een speer door de tekst gaat. Dat is de schrijverstruc: je bereikt je effect, zonder dat je verraad hoe je het doet.

Ten vijfde: ‘Sorry, ik zat niet te luisteren’

In verhalen van beginnende schrijvers geeft iedereen keurig antwoord op vragen. De een zegt wat; de ander reageert daarop. Veel spannender is het, als ze langs elkaar heen praten. Ze hebben allebei hun eigen verhaal te vertellen. O ja, en verderop in het gesprek wil er eentje best nog even terugkomen op een eerdere opmerking.

Omdat je veel kunt leren van het lezen van romans: wie heeft er tips voor de boekschrijven.nl lezers? Welke schrijver of schrijfster maakt mooie dialogen? Laat je tip hier achter!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Angst voor het cliché

Als schrijvers laten we ons misschien wel het meest dicteren door onze angst voor het cliché. De angst niet origineel genoeg te zijn ligt ten grondslag aan heel wat schrijversblok. Je kunt je daarbij afvragen in hoeverre originaliteit nog mogelijk is. Is er niet al lang een eind gekomen aan de strijd om nog taboe-doorbrekender, nog grens-verleggender, nog weer anders te zijn dan je voorgangers?

Originaliteit is niet anders zijn

In het kader van deze discussie wil ik het woord originaliteit eens onder de loep nemen. Want dat woord heeft sinds de jaren zestig een nogal platte betekenis gekregen.

Originaliteit is namelijk niet hetzelfde als ‘doen wat nog niet eerder werd gedaan’.

Als je het woord letterlijk vertaalt dan betekent het dat je teruggaat naar je eigen origine, je eigen herkomst. En daarbij komt vergelijking met anderen niet ter sprake. Originaliteit is niet anders zijn, maar jezelf zijn. Het betekent teruggaan naar je eigen oorsprong en schrijven wat echt en authentiek van jou is.

Schrijf tegen de stroom in

Jean Cocteau, een van Frankrijks meest invloedrijke en omstreden schrijvers formuleert het zo: ‘Luister nauwkeurig naar de eerste kritieken op je werk. Merk op wat de recensent met name niet beviel aan je werk, en cultiveer dat. Want dat is misschien wel het meest individuele deel van je werk  en waard om te behouden.

Schrijf dichtbij jezelf

Ik wil hier dus een pleidooi houden voor het in jouw ogen gewone kleine, lullige. Dat soms gênante verhaal van jezelf. Ik pleit hier niet voor een autobiografie, maar wel voor dat stukje van jezelf wat je het liefst zou overslaan.

Een beetje zoals die foto’s in je familiealbum waar je snel overheen bladert omdat je er zo luid en duidelijk als jezelf opstaat, met die scheiding in je haar of die trui waar je toen zo trots op was. Denk ook aan het gevoel bij die eerste keer dat je een opname hoorde van je eigen stem.

Ontwikkel je tekortkomingen

Er is heel wat om je aan te ergeren in je eigen schrijven en dus ook heel wat eigens om tot eigen stijl te verheffen. Je eigen originaliteit zit ‘m soms juist in de dingen waar je je voor geneert. Die te lange uitgesponnen zinnen. Of juist dat staccato waar je je steeds aan ergert. Of je bloemrijke beschrijvingen. Of steeds weer diezelfde miezerige types. Of juist die hang naar superhelden en grootse en meespelende finales.

Cultiveer wat je lullig vindt aan je eigen schrijven. Maak er een kunst van en verhef het tot je eigen stijl.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Een proloog is een korte tekst die vooraf gaat aan je boek. Het is de eerste kennismaking tussen de lezer en het boek. En vaak ook tussen de schrijver en het verhaal.

Meerdere soorten prologen

Christopher Vogler onderscheidt in zijn boek ‘The Writer‘s Journey‘ in ieder geval twee soorten prologen. In de ene vorm zet de schrijver de dagelijkse, gewone wereld van de personages neer. In de andere creëert hij juist een sprookjesachtige sfeer waarin de diepere betekenis van het boek verbeeld wordt.

Beschrijven van de alledaagse wereld

In deze proloog laat je de gewone wereld van het personage zien. Meestal gaat hier alles zo zijn gangetje.

De held heeft nog geen idee van het avontuur dat hem te wachten staat. Hij gaat naar zijn werk, naar zijn vrienden, laat zijn hond uit.

Maar er mist altijd iets.

Een geliefde, een leuke baan, een uitdaging, rust of een deeltje van de puzzel die de held wil oplossen.

Probeer dat in de proloog voelbaar te maken. Dat de lezer voelt – hier moet en gaat binnenkort iets veranderen.

Veel gebruikte filmbeelden

Bij de proloog kijk je eigenlijk van bovenaf naar de situatie. In veel films zie je dat terugkomen. Let maar eens op, veel films beginnen met een helikopter view waarbij je in een oogopslag ziet waar de held staat.

Een ander veel voorkomend beeld in de proloog is de slapende held. We zien het hoofdpersonage slapen, nog onbewust van het feit dat vandaag zijn leven zal veranderen.

Deze slaap staat symbool voor de onbewuste droomlaag van het verhaal

Proloog als metafoor voor je verhaal

Joseph Campbell, schrijver van de ‘Held met de duizend gezichten’, noemt de proloog dan ook de ‘baarmoeder van het verhaal’. Het is die diepe duistere plek van waaruit een verhaal wordt geboren.

Een proloog in dan ook vaak in de vorm van een droom of sprookje geschreven. In deze mysterieuze sfeer probeer je als schrijver het basisthema van het boek te verbeelden.

Welk beeld past er bij jouw boek? Is dat die van een walvis die zich steeds langzamer de oceaan in laat zakken? Of is het die van een golf die op het punt staat te breken? Je zoekt naar een metafoor voor je verhaal.

Op deze manier breek je het bewustzijn van de lezer open. Je brengt hem in een bepaalde gemoedstoestand en bereidt ‘m voor op alle vreemde dingen die kunnen gaan gebeuren.

Proloog geschreven als een scene

Je proloog kan ook een op zich staande scene zijn. Een gebeurtenis die van groot belang is voor de loop van het verhaal. Het kan een herinnering uit de jeugd van de hoofdpersoon zijn. Een beschrijving van een politieke coup die de gewone wereld van de held indirect beïnvloedt. Het zijn vaak gebeurtenissen die verder in het boek niet aan de orde komen, maar die op de achtergrond het verhaal sturen.

Terugkijken en vooruitblikken in de proloog

De proloog leent zich ook om vooruit te blikken en terug te kijken. Misschien is jouw proloog wel een blik in het begin voor het begin. Bijvoorbeeld naar het moment waarop jouw (groot)ouders elkaar ontmoetten.

Maar in een proloog kan je ook het einde van het verhaal beschrijven. Op die manier kan je een mooi contrast aanbrengen met het begin van het verhaal. De lezer gaat zich het hele boek afvragen: hoe komt deze held uiteindelijk in die eindsituatie terecht?

Goed begin van het schrijfproces

Het voordeel van een proloog is dat je nog niet echt hoeft te beginnen. Je kan nog even rondhangen bij de voordeur. Je hoeft nog niet te bevallen van je eigen boek, je mag nog even genieten van de zwangerschap. Je voelt, verwacht, droomt: zal het een meisje worden of een jongen?

Probeer vooral verschillende proloogvormen uit. Je zal merken dat het schrijven van je boek daarna een stuk makkelijker gaat. Je hebt een uitgangspositie gecreëerd. Je weet gevoelsmatig wat je wil zeggen. Met een proloog bereidt je niet alleen de lezer op je boek voor, maar ook jezelf.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Bedenk een plek

Om te beginnen geef je jezelf een locatie waarmee je uit de voeten kunt. Dit kun je beschouwen als een cadeautje aan jezelf, want je zult er een hoop plezier van hebben. Stel je voor dat je een jaar of twee bezig bent aan je boek, dan kun je maar beter zorgen dat de omgeving waar je je zo lang gaat begeven, een inspirerende is.

De flikkerende lampjes van de automatenhal, het mistige ochtendlicht over de weilanden; kies een omgeving waarvan je handen gaan jeuken om hem te beschrijven. En natuurlijk ook eentje waar je alvast wat handelingen aan kunt koppelen. Die sloot, daar kan een kind in verdrinken. Ai, wat een drama. En de monteur die steeds langs komt om die gokautomaten af te stellen, waarom sleept die eigenlijk zo met zijn been?

Volle kracht vooruit

Je wilt de lezer het gevoel geven dat er echt iets valt te beleven in dat boek van jou.

Niks geen rustig aanloopje om daarna pas op stoom te komen met je verwikkelingen. Nee hoor, meteen midden in de actie beginnen.

We komen je verhaal in op het moment dat de sloopkogel door de lucht zoeft en op het punt staat een rijtje portiekhuizen tegen de grond te slaan.

En je hoofdpersoon staat erbij te kijken. In korte mouwen, terwijl het vijftien graden vriest. De koudste dag sinds mensenheugenis.

Hier zitten drie elementen in waarmee je vooruit kunt. Ten eerste: de omstandigheid van extreme kou brengt met zich mee dat dingen anders dan gewoonlijk gaan. Ten tweede: dat de hoofdpersoon gekleed gaat in een T shirt, met zulk weer, is op z’n minst opmerkelijk. Wat zit daar achter? Ten derde wordt er een prominente plek ingeruimd voor de sloop van de woningen, wat suggereert dat er op die plek een heleboel moet zijn voorgevallen.

Medias res

De literaire term voor zo’n begin is: medias res. Oftewel, op het moment dat het verhaal van start gaat, is er al veel gebeurd. Waarvan je uiteraard later uitgebreid verslag doet. De tegenhanger daarvan, als we toch met latijnse termen aan het smijten zijn, is: ab ovo, wat letterlijk vertaald ‘vanaf het ei’ betekent. Het begin van het verhaal is ook het begin van de verwikkelingen.

Verkoperstruc

Mogelijk gebruik je een vooruitwijzing. Je laat in de eerste passage al iets doorschemeren over wat er verderop te gebeuren staat. Dat is een stokoude verkoperstruc. Zorg dat de klant het artikel in zijn hand neemt. Dan heeft hij zich al voor de helft aan de koop overgegeven. Zodra je lezer zich druk maakt over iets dat later pas een rol gaat spelen, dan héb je hem.

En, niet onbelangrijk, je geeft jezelf een mooi richtpunt om naartoe te schrijven. Je moet het jezelf een beetje gemakkelijk maken. Belonen werkt beter dan straffen. Je gunt jezelf het heerlijke moment dat je twee vooraf uitgestippelde lijnen bij elkaar brengt.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ik beschreef zilveren schubben, partjes citroen het donkere kantwerk van vinnen en werkte me in alle bochten om het V-woord maar niet te gebruiken. Het duurde echter nog een paar jaar voor ik begon te begrijpen wat het schrijversgebod ‘tonen niet noemen’ feitelijk inhoudt.

Vijf zintuigen

Wij mensen nemen de wereld om ons heen waar via onze vijf zintuigen; Een zilte geur, de scherpte van citroen in je mond, de zilverglans van schubben, de gladde natte huid van de vis. Het kletsend geluid van een staart op porselein. Al die gewaarwordingen komen bij ons binnen als losse flarden. Het begrip ‘vis’ is nog niet in ons opgekomen.

Slotsom

Eenmaal in onze hersenen worden al die gewaarwordingen samengevoegd, aangevuld en omgezet tot één coherent beeld. Dat coherente beeld zou je als een soort eindconclusie kunnen zien. De slotsom van al die losstaande waarnemingen en impulsen.

Dat gaat razendsnel. Zo snel zelfs dat we niet eens meer in de gaten hebben dat we het doen. Van al die losse zintuiglijke waarnemingen herinneren we ons alleen nog de eindconclusie. Pas na de eindconclusie zien, horen en proeven we wat ons werd opgediend als vis.

Niet het menu maar de maaltijd

Als schrijver ben je de ober en de chef van je eigen boek. Enkel de dingen noemen is niet genoeg.

Het is dan alsof je je lezer enkel het menu meegeeft en hem vertelt dat hij de kleur, de smaak, de geur en het gevoel er zelf maar bij moet bedenken.

Om je lezer echt binnen de wereld van je verhaal te trekken moet je hem het hele gerecht opdienen.

En zoals je weet eten we niet alleen met onze tong en neus, maar ook met tastzin, onze oren en ogen.

Om je lezer echt alle gewaarwordingen mee te laten beleven, moet je hem de losse zintuiglijke ervaringen voorschotelen zoals ze zich in beginsel aan jou hebben voorgedaan.

Waarnemingsproces omdraaien

Het kan zijn dat je als schrijver moet beginnen bij de eindconclusie: Er moet een vis worden opgediend. Vandaar werk je terug. Als chef moet je die vis als het ware terugfileren tot die eerste losse zintuiglijke flarden. Het vleugje zeelucht, de flits van zilver, de fijn geaderde vinnen. Het doffe oog. Het weke slappe lijf. Het geluid van nat vlees als hij van je vork glipt.

Als goede ober haal je vervolgens het menu van tafel. Pas dan dien je je gerecht op. Met precies genoeg gewaarwordingen om bij te dragen aan een zintuiglijk festijn.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Geheimen

Iedereen heeft wel iets dat hij liever zou willen vergeten, niet durft te bekennen of koste wat het kost wil blijven geloven. Als je over je eigen leven schrijft, zou je misschien liever niet vertellen dat je je man al tien jaar bedriegt, of je toch niet zo aardig bent als het lijkt en dat je je moeder altijd wantrouwt.

Al die dingen heb je op papier te zetten. Beken elk gênant en pijnlijk detail. Wees gerust: dit geheim hoeft uiteindelijk niet in je boek terecht te komen. Niet iedereen hoeft dit te weten (en soms ook wel) – maar voor jezelf dien je een open boek te zijn.

Als je dat geheim niet voor jezelf benoemt, dan neemt het, ook al schrijf je er geen woord over, je verhaal over.

Lak

We proberen vaak iets overeind te houden met ons schrijven. Hoe mooi het was, hoe goed we zijn en soms ook hoe verschrikkelijk het was.

Het doel van schrijven is echter niet om steeds een laagje lak op hetzelfde verhaal aan te brengen.

Nee, het doel is om de lak er af te schuren. Weg met die mooie zinnen, dat geweldige plot. We willen hout zien, de kern van het verhaal.

En ja, dat is doodeng. En nee, het levert niet altijd mooie teksten op.

Maar als je begint met schrijven, hoeft het ook niet meteen mooi te zijn. Het moet vooral echt zijn.

Kan je niet gewoon je eigen boek gaan schrijven zonder het over die oude koe, dat drama of dat vreselijke complex te hebben? Waarom moet je al die oude shit omhoog halen?

Er zijn in ieder geval drie redenen waarom het belangrijk is om open te zijn naar jezelf.

Veilig

Ten eerste maakt het je schrijven veiliger. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, want niets is zo onveilig als het schrijven over geheimen.

Maar niet schrijven over vervelende herinneringen, is nog onveiliger. Ze weerhouden je er van om echt in het verhaal te duiken. Als je iets te verbergen hebt, ben je steeds op je hoede.

Om het schrijfproces een kans te geven, moet je de controle durven loslaten. Een goed verhaal komt pas tot stand als je je pen volgt. Als daar een geheim in zit, is dat erg eng. Die kan er elk moment uitrollen.

Als je eenmaal je bekentenis hebt gedaan, is vrijschrijven veiliger en makkelijker.

Kracht

In eerlijk zijn schuilt een kracht waar geen stijl tegen op kan. Door naar de kern van de zaak te gaan, zonder enige reserves, vind je je eigen stem. Te midden van al het drama ligt jouw unieke stijl, het echte thema of een verrassend perspectief. Vaak zit in de pijn, in de schaamte, een nieuwe kracht verborgen. Een kracht die helpt om je verhaal authentiek op papier te krijgen.

Fictie

Als je alle uithoeken van je verhaal kent, ook de donkere, dan ben je beter in staat om te kiezen wat je wel en niet wilt vertellen. Je kan zien waar je een boekje over jezelf open wilt doen en waar je liever een hoofdstuk af wilt sluiten. Doordat je nu weet wat de kern van het verhaal is, kan je beter zien hoeveel openheid jouw boek nodig heeft om tot zijn recht te komen.

Ook ben je veel beter in staat om je verhaal om te zetten in fictie. Want je kan alleen maar fictie schrijven, als je het echte verhaal doorleefd hebt.

Schrijf het op

Dus, schrijf het op. Precies zoals het was. Houd niets achter. Reis af naar dat ene moment wat je liefste zou willen vergeten. Benoem al je twijfels, zonder er eentje achter te houden. Dat kan pittig zijn, en soms is het behulpzaam om er hulp bij te zoeken. Van een coach, een veilige vriend en misschien wel van een therapeut. Een geheim kan groter zijn dan je in eerste instantie dacht.

Je hoeft echt geen trauma te hebben om te kunnen schrijven. Soms is het maar iets kleins dat je niet durft op te schrijven en prik je daar zo doorheen.

Maar groot of klein, kijk naar je eigen schaduwkant. Het kan onwennig en pijnlijk zijn, uiteindelijk is het verhelderend en lucht het op. Het zorgt ervoor dat je schrijven veiliger, echter en ook nog eens beter wordt.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Tien jaar lang had ik, vrijwel aaneengesloten, altijd wel een roman onder handen. Eindeloos lange, soms ongrijpbare en tot op het laatste moment totaal onoverzichtelijke teksten. Bovendien: ze vereisten nog een moedeloos makend hoeveelheid arbeid, wilde ik ze voltooien.

Feed the monster

Ik had er genoeg van. Ik benijdde dichters en journalisten, die na een dag hard werken konden zeggen dat ze iets af hadden. Op mij lag continu een monster te wachten dat om eten schreeuwde. Dus ik deed het monster het huis uit.

Hoewel ik denk dat ik op een goed moment wel weer aan een nieuwe roman ga beginnen, besef ik terdege: het is een verlossing. Ik schrijf nu blogs en ik schrijf gedichten. Ik ben een kunstproject gestart. En zonder me schuldig te voelen kan ik ’s avonds een paar uur de krant lezen of een sudoku oplossen.

Motor aanzwengelen

Tijdens het schrijven van een roman ligt voortdurend schuldgevoel op de loer. Bij wat je ook doet is er een betweterig stemmetje dat zegt: ‘je had nu ook aan je boek kunnen werken’. Vervelend, zeker, want het verhindert dat je voluit kunt genieten van dingen die niet-schrijven zijn.

Maar steeds meer kom ik erachter dat het romanschrijven me ook veel gaf. Ik wist waar ik mee bezig was en ik wist altijd, zodra ik achter mijn schrijftafel ging zitten, wat er diende te gebeuren.

In deze nieuwe wereld van blogs en gedichten moet ik de motor elke keer opnieuw aanzwengelen. Steeds dien ik een nieuw onderwerp te bedenken waarover ik zal schrijven. Een nieuwe invalshoek of stijlfiguur die ik voor de volgende tekst gebruik.

En dat zorgt ervoor dat ik de tijd die ik had ingeruimd om tekst te maken, nu vaak ongemerkt met andere dingen vul. Mailtjes beantwoorden. Internet schaakpartijen. Simpelweg omdat ik nog niet bedreven genoeg ben om mezelf, in deze voor mij nieuwe schrijfvormen, aan de slag te houden.

Jezelf uitvinden

De kunst van het schrijven… misschien is dat wel: jezelf uitvinden als schrijver. Afdalen tot diep in het mechaniek en erachter komen welk palletje je om moet klikken om de boel aan het draaien te krijgen.

Uiteraard is het voor een dichter ook mogelijk om direct midden in zijn concentratie te zitten als hij zijn pen in de hand neemt. Ik heb het zelf al een aantal keer ervaren, toen ik besloot meerdere gedichten over hetzelfde onderwerp te schrijven. Of die keer dat ik me een paar dagen afzonderde in een caravan aan zee. Of toen ik mijn escribano typemachine begon te gebruiken voor mijn vrije dichtwerk.

Denk niet dat een goede schrijver alleen maar vaart op de noordwesterwind van zijn schrijftalent. De succesvolle auteur weet zichzelf te motiveren, zoals een schoolonderwijzer zijn klas. Hij daagt zichzelf uit. En vóór alles, is hij in staat om zijn tekst voor zichzelf boeiend te houden.

Wat zijn jouw manieren om de schrijfstroom in beweging te houden? Deel het met je mede schrijvers…

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Onzichtbaar schrijfwerk

We zijn het werk van schrijven gaan identificeren met wat er zichtbaar aan is; met een pen in je hand over papier gebogen zitten. Of achter een computerscherm.

Echter, door de band zitten schrijvers maar een aantal uur per dag daadwerkelijk achter hun papier of scherm. Wat voeren ze die andere uren dan uit? Doen ze überhaupt wel iets? Of zijn ze gewoon onnavolgbaar lui of wazig?

Schrijver als held

De held van het prentenboek waarmee ik de schrijfactiviteit bij de kleuters inleidde heet Frederick. Net als de Krekel uit de fabel over Krekel en Mier, is Frederick de hele zomer aan het nietsen.

Terwijl de andere muizen eten verzamelen voor de winter, zit hij wat in de zon en staart wat voor zich uit. Als de andere muizen vragen wat hij doet, antwoordt hij dat hij zonlicht verzamelt, en kleuren.

Maar Fredericks verhaal loopt anders af dan dat van Krekel. Als het winter wordt en het voedsel op is, haalt Frederick zijn eigen voorraad tevoorschijn en overleeft, dankzij hem, de hoop dat het straks weer lente wordt.

Onzichtbaar werk

Net als Frederick, kunnen kleuters nog niet schrijven, maar ze zijn prima in staat beelden voor ogen te halen, te fantaseren en daar woorden aan te geven. Ik hoef ze alleen maar vragen te stellen en ze bedenken de prachtigste zinnen. Zinnen die ik alleen nog maar even op hoef te schrijven.

Voor je je pen of pc voor je neemt, heeft zich al een essentieel deel van het schrijverswerk voltrokken. Het vindt onzichtbaar plaats. Zonder dat je het hebt gemerkt misschien. En waarschijnlijk zonder dat je je bewust hebt ingespannen.

Vragen stellen

Door jezelf vragen te stellen over de wereld om je heen, ben je ongemerkt bezig met de allereerste onzichtbare fase van het schrijverswerk. Daarbij zijn de beste vragen, vragen waar je het antwoord nog niet van weet. Of domme vragen, vragen waarop de antwoorden voor de hand lijken te liggen.

Zulke vragen vinden we doorgaans lastig, maar voor het schrijven zijn ze het meest vruchtbaar. Elke vraag die je zo een poosje onbeantwoord laat liggen, kan je wegwijzer zijn naar een verhaal.

Nieuwsgierig als kleuters

Kijk dus om je heen en stel jezelf elke vraag die er in je op komt. Zoals; wie loopt daar elke avond laat langs het raam van nummer 165? Waar ging die vrouw naar toe die ik vanmorgen in tram zag zitten? Wat had dat joch in zijn handen waar hij zo mee zat te friemelen? Waarover maakt die troep spreeuwen zo’n hels kabaal? Wat gaat die man doen met die eieren en dat pak diepvrieserwten?

Als je jezelf toestaat weer net zo nieuwsgierig te zijn als de kleuters uit mijn groep, dan liggen de verhalen voor het oprapen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Terugkijken

Maar om vooruit te kijken moet je eerst terug kijken. Want als je een koers uitzet, moet je weten van waaruit je vertrekt. Het kompas is een handvat om je eigen schrijfgedrag in kaart te brengen.

Oosten

Je begint je terugblik in het oosten – de plek waar de zon opkomt.

Noteer eens welke dingen jou helpen om te beginnen met schrijven. Een stuk wandelen, naar een museum gaan, een inspirerende film kijken? Zet deze dingen op je lijstje met goede voornemens. Zij zorgen dat je die pen op papier zet.

Zuiden

Ga dan naar het zuiden. Dat is de plek waar de zon hoog staat. Dat zijn de hoogtepunten. Noteer eens voor jezelf wat je beste schrijfmomenten waren. Als je genoot van het schrijven van kleine observaties, onthoud dat.

Als je goed bent in het verzinnen van nieuwe werelden, neem dat mee. Als het voor jou werkt om op locatie te schrijven, neem je voor dat vaker te doen.

Westen

Dan ga je naar het westen. Het westen is de plek waar de zon ondergaat, van het afronden en loslaten.

Welke dingen helpen niet bij het schrijven? Wat leidt jou af?

Maak een lijstje van dingen die je niet meer of minder wilt doen, zodat je meer tijd en energie voor schrijven overhoudt.

Bedenk ook welke teksten en welke manier van schrijven je los wilt laten.

Probeer je al tijden een romanschrijver te zijn, maar word je eigenlijk echt blij van de gedichten die je maakt. Gooi die roman dan in de prullenbak en word dit jaar dichter.

Noorden

En dan het noorden. De plek van de donkere nachten de inspiratie.

Maak een lijstje van de dingen waar je echt nog een keer over zou willen schrijven. Je vreemde buurman, komkommers of het verhaal van je grootmoeder. Leg een lijst aan van onderwerpen die je het hele jaar kan gebruiken en aanvullen. Zo ondervang je dat moment dat je wel wilt schrijven, maar niet weet waarover. Leg een inspiratielijst aan.

Nieuwe koers

En nu ben je weer terug bij het oosten. Tijd om opnieuw aan een jaar te beginnen.

Kijk eens naar de dingen die je hebt opgeschreven. Je hebt nu genoteerd wat helpt om te beginnen, waar je plezier in hebt en op welke teksten je trots bent. Er staat op papier wat je wilt loslaten zodat je meer tijd en energie voor het schrijven overhoudt. En je hebt een lijstje gemaakt van de dingen waar je ooit nog over wil schrijven.

Oost west schrijf best

Een goede schrijfkoers bevat alle windrichtingen.

Zorg dat je aankomend schrijfjaar ruimte maakt voor het prille begin van de oost. Gun jezelf inspirerende uitjes. Voed jezelf en maak ruimte om te experimenteren. Wees niet te streng. Schrijven mag leuk zijn.

Maar zorg ook dat je zuidelijke topmomenten creëert. Momenten waarop je doorschrijft en doorpakt. Pak nu alvast je agenda om een aantal schrijf(mid)dagen te plannen. Zoek een plek waar je geconcentreerd kan werken. Maak een schema en houd je daar aan. Saboteer je eigen passie niet.

Koers ook westwaarts en gooi de teksten en passages waar geen energie meer in zit weg. Kill your darlings. Ruim op. Maak ruimte voor schrijven. Ook als je daarvoor afspraken moet afzeggen of vervelende gewoontes moet afleren.

En hang af en toe rond in de noord. Bij de stille inspiratie. Kijk goed om je heen, neem tijd voor lange wandelingen en wacht voorzichtig op die eerste vonk. Niet schrijven is ook schrijven.

Jaarplan

Je kan zelfs een schrijfplan maken voor het hele jaar. Daarbij kan je de seizoenen gebruiken.

De lente leent zich voor een oostelijke nieuwe start en is de perfecte tijd om een eerste aanzet te maken voor je eigen boek of verhaal. In de zomer koers je zuidwaarts en schrijf je verhit door. In de herfstige west ga je herschrijven, schrappen en rond je je verhalen af. En in de winter laat je het even rusten zodat je daarna met een frisse blik naar je schrijfwerk kan kijken.

Blijven schrijven

Maar hoe je ook vaart, zet schrijven op je kaart. Neem je voor om, weer of geen weer, te schrijven. Af en toe komen woorden minder makkelijk op papier. Laat je daardoor niet ontmoedigen. Volg je plan, erken wat je nodig hebt, luister daar naar en geef niet op.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Opvallend, in dit verband, de uitspraak: ‘ik wilde altijd al een boek schrijven en nu heb ik besloten om het ook te gaan doen’. Pardon, een boek schrijven? Vanuit het niets? Zou je niet beter eerst beginnen met iets behapbaarders? Een kort verhaal, een artikel?

Alles is mogelijk

En ten tweede, zou je er dan geen goed aan doen om een kundig persoon daarnaar te laten kijken? Wie weet wat voor gouden tips die voor je in petto heeft. Voordat je die vuistdikke roman bij elkaar gaat schrijven, is het raadzaam om advies in te winnen. Anders loop je de kans om vier jaar lang op de verkeerde weg te blijven doorjakkeren, zonder dat je het zelf weet.

Dingen niet kunnen, dat is niet je grootste probleem. Wat vervelender is: iets niet kunnen, maar onwetend zijn dat je het niet kunt. Daar zit hem het grote voordeel van een schrijfleraar. Hij of zij maakt je bewust van je zwakke punten.

Enthousiast aan de slag

De leraren zitten overal. Je moet ze alleen zo gek krijgen dat ze je ook willen helpen.

Een flinke dosis enthousiasme, daar zijn ervaren schrijvers doorgaans gevoelig voor. Ook zij stonden ooit aan het begin van hun schrijfloopbaan. Ook zij waren maar al te gretig om nieuwe dingen te leren over de werking van tekst.

En als dat niet lukt, dan kun je altijd nog met wat bankbiljetten wapperen. Tegen betaling mag je je aansluiten bij allerlei groepen die zich bezig houden met schrijfonderwijs. Laat er een zoekmachine op los, en je computerscherm stroomt vol schrijftrainingen en schrijfcursussen.

Er staat een leraar voor de klas, die zich over je teksten buigt. Meestal weet zo iemand verdraaid verstandige opmerkingen te plaatsen. En anders zijn er wel mede cursisten, die zich roeren.

Gebruik oude wielen

Al met al is het zonde van je tijd om zelf het wiel te gaan uitvinden. Wij zijn dwergen op schouders van reuzen. Je doet je voordeel met datgene dat al bekend is. Een training in schrijven, dat is jouw vertrekpunt om een eigen weg te kiezen.

Want natuurlijk is het wel de bedoeling dat je oorspronkelijke teksten schrijft. Het liefst iets dat nergens op lijkt. Maar je moet de basisprincipes eerst kennen, voordat je er op een effectieve manier vanaf kunt wijken.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Het somt de lage status op die het korte verhaal in ons land geniet.

Kort verhaal is uit de mode

Bijna elke lezer investeert liever in een dikke roman, dan in een bundel verhalen. Uitgevers denken er wel twintig keer over na voor ze een bundel korte verhalen uitgeven. En ook de meeste schrijvers zien het kort verhaal als een opmaat naar het echte werk. Over het algemeen wordt het korte verhaal beschouwd als het onvolkomen broertje van de roman.

Eigen genre

Echter, een kort verhaal is geen roman, net zomin als een meer hetzelfde is als een oceaan. Het kort verhaal is een genre op zich. Het schrijven ervan een aparte stiel. Dit wordt misschien nog wel het duidelijkst aangetoond door het feit dat er kortverhalenschrijvers zijn en romanschrijvers. Een beetje zoals er korteafstandsrenners en marathonlopers zijn.

Overtollige verwijderen

Het kort verhaal vergt een andere aanpak dan het schrijven van een roman.

Niets luistert zo nauw als een verhaal. Immers, alles moet binnen een beperkt bestek een functie hebben. Niets mag overtollig zijn. En het vergt evenwichtskunst om binnen die strakke boog toch met verrassende maar geloofwaardige wendingen te komen.

Voor Eveline, de hoofdpersoon uit het gelijknamige verhaal van James Joyce, zijn er maar twee mogelijke opties. Aan het eind van haar overpeinzingen zal ze of wel of niet met haar vriendje mee naar het buitenland emigreren.

Binnen die twee mogelijkheden, en binnen de vijf bladzijden die het verhaal beslaat maakt de lezer haar hele leven mee, en de bewegingen van haar gemoed tussen ja gaan en nee achterblijven. Dat voor elkaar krijgen vergt een strakke hand.

Apart soort schrijver

Als schrijver van korte verhalen moet je een sterk gevoel hebben voor de richting waarin je verhaal moet gaan. Je moet bereid zijn om korte metten te maken met elke vondst, hoe mooi ook, die de spanningsboog ondermijnt.

Je mag jezelf geen moment verliezen in bespiegelingen of lyrische beschrijvingen. Kortom; als korte verhalenschrijver ben je een meester in zelfbeperking en in bescheidenheid. Je verhaal krijgt voorrang boven je behoefte je talent te etaleren.

Schrijf waar je je toe geroepen voelt

Dus, voor de schrijver die zich toch geroepen voelt om een kort verhaal te schrijven: Bedenk dat je een met uitsterven bedreigd dier bent, zeldzaam en kostbaar.

Wacht gewoon een andere tijd af. Een nieuwe ijstijd die korte metten maakt met al die zwaargewichten van meer dan twintig pagina’s. Of gewoon een tijd waarin de aandacht van je lezerspubliek zo versplinterd is geraakt, dat hij eenvoudigweg het geduld niet meer op kan brengen voor een verhaal van meer dan twintig pagina’s.

Schrijf intussen het verhaal waar je je toe geroepen voelt.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

‘Goed kijken, is het halve werk.’

‘Ga met de stroom mee, stop niet als het niet nodig is.’

En: ‘Je hoeft niet perfect te zijn. Laat je niet uit het veld slaan als je een kleine fout maakt.’

Bestuurders van auto’s en schrijvers van boeken lijken meer op elkaar dan je denkt. Dus: wat kan een schrijver leren van autorijden?

Breed schrijven

Ik moet ‘breed’ kijken, zegt mijn instructeur. Hij wil dat ik alles zie. Niet alleen of er een auto achter of een fietser naast me zit. Ook welke bloemen er bij de Intratuin in de aanbieding zijn en wat de bouwvakker op de hoek aan heeft.

In het begin dacht ik: wat interesseert mij dat nou! Let even op de weg wil je? Maar hij ziet die dingen zonder dat hij het verkeer uit het oog verliest.

Het is een manier van kijken waarbij je je niet slechts op een deel van de werkelijkheid focust. Maar eentje waarbij je continu het grotere plaatje in het vizier houdt.

Schrijvers van boeken hebben veel aan deze brede blik. Je staat op die manier open voor alle verschillende mogelijkheden. Je focust je niet alleen op de weg die jij hebt uitgezet, maar je ziet ook wat er in de berm gebeurt.

Net als met autorijden, weet je niet wat er op je weg komt als je een boek gaat schrijven. Je kan een bepaalde richting kiezen, maar je weet niet welke personages zullen invoegen. Daar moet je continu op in spelen. Dat gaat het beste met een open, alerte blik.

Met deze schrijversblik sta je open voor onverwachte, levendige details, zonder dat je je overal door laat afleiden. Schrijvers van boeken kijken breed, maar zijn ook doelgericht. Ze hebben het stuur stevig in handen en spelen ontspannen in op de grillige werkelijkheid.

Het nieuwe schrijven

In mijn theorie-boek heet het laatste hoofdstuk ‘Het nieuwe rijden’. Het nieuwe rijden houdt in dat je energie-zuinig en anticiperend rijdt. Niet te veel schakelen, ver vooruit kijken. Op tijd het gas loslaten als er een onoverzichtelijk kruispunt komt. Alleen remmen als het nodig is, anders gewoon doorrijden.

Dat nieuwe rijden is een lastige. Als ik het niet meer overzie, wil ik het liefste stoppen om even goed om me heen te kijken. Maar dat is niet echt slim als je over een drukke rotonde rijdt. ‘Je moet de stroom niet onderbreken,’ zegt mijn instructeur. Dat vraagt om lef en daadkracht.

Schrijvers van boeken zijn erbij gebaat om de stroom niet te onderbreken. Het is verleidelijk om te stoppen als je het niet meer weet. Om op de rem te trappen als het te snel gaat en je eigenlijk niet meer weet waar je naar toe schrijft. Het vraagt om moed om gewoon door te rollen met die pen, ook als je een rotonde nadert.

Maar dit ‘nieuwe schrijven’, waarbij je gewoon doorschrijft, zonder al te veel te stoppen, is eigenlijk de meest energiezuinige manier om op je bestemming aan te komen. Elke keer stoppen en weer opnieuw de draad oppakken kost veel meer brandstof dan doorschrijven.

Verkeerde afslag

Zodra ik een fout maak in de auto, is het gedaan met mijn brede blik en nieuwe rijstijl. Als ik een verkeerde afslag neem, kan ik nog maar een ding denken: ik kan dit niet. Daarna is mijn aandacht weg. En maak ik er echt een zootje van.

Hoe vaak gebeurt dit niet tijdens het schrijven? Dat we ons meteen uit het veld laten slaan door een dialoog die niet lekker loopt, een verhaallijn die saai is. ‘Ik kan helemaal geen boek schrijven,’ denkt de boekenschrijver dan.

Deze gedachte is als een handrem. Vaak komt er daarna geen woord meer uit. En dat alleen maar door een kleine zijweg. ‘Als je maar veilig blijft rijden, dan maakt het mij niet uit of je in Amsterdam of Eindhoven terecht komt,’ zegt de rijlesleraar.

Het is niet gevaarlijk om af en toe te verdwalen. En zelfs niet om een doodlopende weg in te schrijven. Daar kom je ook wel weer uit. Fouten horen erbij. Schrijf gewoon door. Je hoeft niet perfect te zijn.

Schrijfbewijs

Wil jij een boek schrijven? Doe je gordel om, houd een brede blik, sta open voor onverwachte gebeurtenissen en schrijf op de stroom mee. Ook als je het even niet meer weet. Je mag fouten maken. Je komt altijd ergens aan.

Schrijvers van boeken hebben een ding voor op autorijders: je hoeft niet op examen, een schrijfbewijs is niet verplicht. De schrijfweg ligt open voor iedereen. Ook voor jou.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Eigenlijk wel jammer dat dat onderwerp vaak al zo vroeg in het gesprek aan bod komt, omdat het antwoord ‘nee’ is. En omdat ik dat niet zo cool vind klinken. Ik hoor niet bij die paar Nederlandse schrijvers die enkel boeken schrijven voor de kost. Wil jij je wel voegen bij die elite? Dan zijn hier negen adviezen die je op weg helpen.

Tip 1) Vind uit wat mensen willen lezen

Informeer bij de boekhandel welke boeken het beste verkopen. Je kunt daar leren dat je beter een thriller dan een gedichtenbundel kunt publiceren, als je voor het financiële gewin gaat.

Tip 2) Maak een uitgave die vol staat met opsommingen

Het maakt niet uit welke soort. Mensen zijn gek op boekjes met korte teksten. Iets dat iemand pakt wanneer hij drie minuten niets te doen heeft, of eventjes op de wc zit. Je kunt uitspraken op de werkplek verzamelen, historische blunders, hilarische spraakverwarringen en ga zo maar door. Geheid dat het naast de kassa komt te liggen bij de Bruna.

Tip 3) Laat jezelf zien

Kopers willen je boek wel aanschaffen, als je je naam maar kennen. Ook al weten ze niet waarvan. Een bekende naam legt meer gewicht in de schaal dan welke lekker bekkende titel dan ook. Dus zorg dat die naam van jou overal opduikt. Op de radio, in de krant, in de wijk, in de nieuwsbrief. Als je 1000 volgers op Twitter hebt, zijn dat allemaal potentiële kopers.

Tip 4) Schop een rel

Als je boek eenmaal uit is, laat dan iemand het gerucht verspreiden dat er plagiaat in zou staan. Vervolgens zoek je de publiciteit om op hoge toon te beweren dat je weliswaar dingen hebt overgeschreven, maar uit een tekst van jezelf, die je onder pseudoniem hebt geschreven. Ik noem maar wat. Wees inventief. Ze zeggen: ‘sex sells’. Nou, ruzie sells better.

Tip 5) O ja, schrijf over seks. En, o ja, schrijf iets duns

De leden van de doelgroep ‘middelbare school’ moeten hun leeslijst elk jaar maar weer vol zien te krijgen. Natuurlijk hebben die geen cent te makken, en halen ze hun leesvoer bij de bieb. Maar elke school heeft een budget voor culturele bijeenkomsten. Je agenda staat al snel vol goedbetaalde lezingen.

Tip 6) Bedenk iets dat nog niet bestaat

Waarom? Volg deze ketting van redeneringen: journalist zoekt iets om over te berichten. Wat jij schrijft is nog niet gedaan, dus: nieuws. Journalist heeft item, jij hebt publiciteit. Win-win, noemen ze dat.

Tip 7) Zorg dat je er het publiek denkt dat je succes als schrijver hebt

Lezers willen in huis hebben wat iedereen in huis heeft. Want dan kunnen ze er lekker samen over praten. Dus plaats advertenties waarin staat: ‘al 40.000 exemplaren verkocht!’ Ook al is dat niet waar, beschouw het als een voorschotje op de waarheid; het is een self fulfilling prophecy.

Tip 8) Stel alles – álles – in het werk om je boek verfilmd te krijgen

Desnoods veranderen ze het hele verhaal, als de titel maar gehandhaafd blijft. Maak je geen zorgen als je boek bij het uitkomen niet meteen aanslaat. Je grootste zorg is die boekverfilming. Zodra die er is, zal de drukkerij alsnog overuren moeten draaien.

Tip 9) Regel een column

Als jouw naam elke week onder een stukje in de krant staat, zullen mensen toch even de pas inhouden als ze diezelfde naam op de kaft van een boek zien staan. Bovendien heb je je medium voor sluikreclame meteen al voorhanden.

Let wel: ik heb het uitsluitend over het aspect ‘geld verdienen’. Ik laat het aan je eigen beoordeling of deze adviezen te rijmen vallen met je artistieke aspiraties…

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Begin met chaos, eindig in eenvoud.

Als je schrijft zoals ik dat doe dan is het schrijven van een roman als een alchemistisch proces. Door eerst voldoende losschrijven heb je de chaos verkregen die zo vruchtbaar is voor een goed verhaal. (Zie ook blog over leren schrijven van Nanda).

Rondom je personage en zijn verhaal is een wildgroei aan ideeën ontstaan. Een wildgroei die je vervolgens weer moet zien terug te brengen tot een heldere kern, een duidelijke verhaallijn. Liefst in een heldere taal geschreven.

Om die eenvoud te bereiken moet je verhaal eerst volledig uitkristalliseren. Je verhaal moet jou als lezer helder voor ogen komen te staan. En daarvoor is geen simpele oplossing te bedenken.

Er zit niets anders op. Je zult heel veel moeten schrappen en herschrijven.

Heel veel schrappen

Elke gebeurtenis, elk voorval dat niet direct meewerkt aan het voortstuwen van je verhaal moet eruit. En dat geldt ook voor personages. Elk personage moet in dienst staan van de worsteling van je hoofdpersoon, moet hem helpen of juist tegenwerken. Anders; weg ermee.

Soms zul je je net als de prins voelen die zich een weg door de rozenstruiken hakt, op zoek naar het kasteel en naar zijn Doornroosje. Heel veel ‘oef’ en ‘auw’.

Veel, heel veel herschrijven

Herschrijven helpt. Des te vaker je een fragment herschrijft, des te duidelijker komt jou voor ogen te staan waar het feitelijk om draait in dit verhaal. Bij elke herschrijving vraag je je opnieuw af: Is dit echt wat ik voor ogen heb? Komt dit echt overeen met wat ik vertellen wil? Het vergt een heel nauw luisteren naar het idee dat je in je hebt.

Elke keer dat je je verhaal opnieuw doorloopt, de zinnen opnieuw leest, voltrekt zich dat wonderlijke alchemistisch proces. Je verhaal kookt langzaam in, overtolligheden komen bovendrijven en je verhaal wordt tenslotte helder. Tegelijk komt er stroomlijn in je woorden en zinnen. Want samen met je verhaal, klinkt ook je taal steeds verder in. Het vergt heel veel werk en tegelijk gebeurt er dan ook iets vanzelf.

Verhaal als een trein

En dan is het zover. Overbodige personages zijn samengevoegd of weggelaten. Alle overbodige ontwikkelingen en fragmenten zijn geschrapt tot alleen overblijft wat direct van belang is voor je verhaal. Je verhaal is tot de kern teruggebracht. Je taal loopt gesmeerd en sleurt je lezer door je verhaal, als de spreekwoordelijke trein over brandschone rails, op weg naar de ontknoping.

En waarschijnlijk houd je een paar losse eindjes over, een paar fragmenten voor een nieuw verhaal.

Eenvoudig toch?

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

In kaart brengen

Er is dan nog maar één schrijfoefening die helpt: de kaart erbij pakken. Een kaart? Maar bestaat er dan een kaart van de schrijfweg? Nee, maar de kaarten uit de zogenaamde atlas van de belevingswereld kunnen je op weg helpen. Daarin staan kaarten van het eiland der liefde, het continent van wijsheid en ook van het land der creatie.

Als je de weg kwijt bent, zet dan je positie in de kaart. Het enige wat je kan doen is kijken waar je bent. Echt kijken. Oke, je staat in een woestijn. Geen inspiratie. Geen plannen. Geen woorden. Alleen maar opstuivende twijfel.

Schrijven in de woestijn

Daar sta je dan. En nu? Blijven staan. Ja, ondanks de hitte. Ondanks het gebrek aan water. Om echt verder te komen, moet je ergens, gedurende de weg, stil staan.

Het is ons aangeleerd om uit de woestijn te blijven. Om niet te verdwalen.

Wij denken dat we altijd de weg moeten weten. Of dat iemand ons advies zou moeten geven. Dat is niet zo. Jouw weg moet je zelf ontdekken. Dat is schrijven.

Je eigen schrijfbron vinden

Het is hier in de woestijn, dat je wordt gedwongen om te zoeken naar je eigen bron. Je eigen grondwater.

En nu komt het er op aan. Ren niet terug naar de plek waar je vandaan komt. Ga niet op zoek naar bekende wateren, kraanwater, een hete douche. Maar loop deze droge woestijn in.

Hier in deze stilte, in deze uitgestrekte vlakte, kan je, als je geduldig genoeg bent, je eigen schrijversstem horen. Hier zal een stem, die je eerst niet verstond, je iets in fluisteren.

Kleine tekens helpen je verder

Kijk goed om je heen. Je nieuwe inspiratie toont zich waarschijnlijk niet in een klaterende waterval of in een brede rivier. Het begint bij een groen blaadje in de woestijn. Bij een kleine bloem. Bij een gedichtje dat je opschrijft in wanhoop, een woord dat opeens in je opkomt.

Op het moment zelf lijkt het zo onbenullig, maar hier begint de reis echt.

Verdwalen als schrijfoefening

Dus geen paniek als je het niet meer weet. Pak een kaart. En zie het intekenen van je positie als de enige schrijfoefening van dit moment. Zoek nog geen uitweg. Stop gewoon even met schrijven. Maar houd je ogen open. En let op kleine tekenen, fluisteringen en ingevingen.

Je denkt dat je verdwaald bent, maar het is eigenlijk een teken dat je op de goede weg zit. Er bestaat geen creatief proces zonder woestijn.

Stop niet met je boek. Geloof me: je bent niet van je pad afgeweken, je hebt ‘m gevonden. Dat uit zich in twijfel, en niet zomaar een lichte twijfel. Maar eentje van – het echt niet meer weten.

Dat is eng. Maar zie het als een schrijfoefening. Uiteindelijk is de woestijn het meest vruchtbare gedeelte van de schrijfweg.

Het moment dat je niet meer weet wat je moet schrijven, is vaak het moment dat je een nieuwe richting vindt.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Toen ze dat zei, voelde ik twee emoties tegelijkertijd. (Ah, denkt de oplettende student: dat geeft het personage diepte! Heel goed, je begint het te leren.) De eerste emotie was: vreugde. Elke keer ben ik verheugd als een cursist wordt gegrepen door de schoonheid van het schrijven. En helemaal als ze dat deelt met haar klasgenoten.

Pas op voor de valkuil

Daarnaast betreurde ik het dat ik dit enthousiasme moest temperen. Want: van je personages gaan houden is mooi, maar ook gevaarlijk. Ik moest de schrijfster vertellen dat de liefde voor deze fictieve mensen een valkuil is. Want waar je van houdt, dat wil je beschermen. Tegen problemen en tegenslag. En laten dat nu juist de ingrediënt zijn voor spanning in je verhaal.

‘Alles van waarde is weerloos’, dichtte Lucebert. En ja, je personages zijn weerloos. Volkomen overgeleverd aan de wreedheid van de schrijver. ‘Geestelijk vader’, wordt een schrijver soms wel genoemd. Nou, dan toch een vader zoals die van Katadreuffe, in Bordewijks roman Karakter: hard en meedogenloos.

Een kritisch oog

Die lieve meneren en mevrouwen in je proza, die moeten het voor hun kiezen krijgen. En ik neem het je niet kwalijk als je dat eventjes over het hoofd had gezien. Er zijn zo veel dingen waar een beginnend schrijver op moet letten. Als je ergens behoefte aan hebt, dan is het wel: schrijfgenoten die kritisch naar je tekst kijken, en tegelijkertijd het beste ermee voor hebben.

Opleiding schrijven

Ziedaar, het grote argument om te beginnen aan een opleiding schrijven. Je krijgt een schrijfdocent tot je beschikking, die je erop attent maakt als je uit de bocht dreigt te vliegen. En er zijn andere deelnemers aan de opleiding schrijven, die je vertellen waarom ze bij de ene passage geboeid waren en bij de andere niet. Zulke stemmen kun je goed gebruiken bij het schrijven van je eigen boek.

En niet te vergeten: de enthousiasmerende werking van een wekelijkse samenkomst met gelijkgestemden. Mannen en vrouwen die dezelfde droom hebben als jij, namelijk: lezers weten te boeien met je woorden. Je kunt volledig geïnspireerd raken door iemand uit de groep, die met nieuw elan zijn verhaal heeft herschreven, en alle problemen met de spanning en de consistentie in één klap heeft opgelost.

En misschien heb jij wel een schrijfleraar nodig die je het volgende kan vertellen: dat je voor de personages in je boek moet zijn als een goede moeder voor haar kind: liefdevol, maar streng als het moet. Het is voor hun eigen bestwil.

Deel je inzichten

Welke inzichten heb jij opgedaan tijdens het volgen van een opleiding schrijven? Deel je ervaring met andere bezoekers van Boekschrijven.nl.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Geen wonder dat het begrip ‘schrijven’ geregeld voor misverstanden zorgt.

Schrijven is geen echt beroep

Uit deze verwarring zijn een aantal vooraannames gegroeid:

• Schrijven is een vaag en niet nader te definiëren activiteit.
• Schrijven is moeilijk, want waar begin je?
• Schrijven kun je niet leren.
• Schrijven is een mystieke aangelegenheid, je kun het of je kunt het niet.

Proza schrijven is vaardigheden ontwikkelen

Waar moet je dan heen als je wilt leren om proza te schrijven? Wat maakt een tekst tot goed proza? Wat zijn de stappen die je moet zetten? Wat maakt iemand tot een goed schrijver? Over welke vaardigheden moet je als schrijver beschikken?

Om die vragen te beantwoorden moet je gaan kijken wat schrijven in feite is. En hierbij laten we het op papier zetten van symbolen en leestekens volgens de regels van spelling en grammatica even buiten beschouwing.

1) Leer goed waarnemen

Als je schrijven beschouwt als het vinden van taal voor de dingen die in ons opwellen en die we om ons heen ervaren, dan gaat schrijven allereerst over waarnemen en ervaren en in tweede instantie om het omzetten van die ervaring in taal.

Goed schrijverschap begint dus nog voor je een pen of pc hebt aangeraakt. Het begint bij het trainen van je waarneming. Bij het leren stilstaan en het gewaarworden wat je ervaart in en om je heen. Een goed stel zintuigen en het vermogen om langer dan vijf minuten stil te zitten zijn daarbij je belangrijkste instrumenten.

2) Woordenschat groeit vanuit wat je wilt vertellen

Pas in tweede instantie gaan we op zoek naar de best passende woorden. We zeggen ze eerst geluidloos voor ons uit. We proeven ze. Dan schrijven we ze op. Welk woord dekt het best de lading? Welke klank geeft het best de indruk weer?

We schrijven. Aarzelend. We vormen beelden. Van een situatie, een personage. Spelling of grammatica doen er maar in geringe mate toe. Kader Abdollah’s eerste woordenschat kwam uit Jip en Janneke. Hij leerde veel vertellen met weinig woorden. Laat je woordenschat dus gewoon groeien vanuit wat je zeggen wilt.

3) Maak je niet druk over spelling

Al schrijvend groeien de ideeën voor een groter geheel, een verhaal, een stuk proza. We schrijven, maar nog voornamelijk om aan onszelf duidelijk te maken waar ons verhaal over moet gaan. We maken ons nog niet druk over spelling of zinsbouw, zo lang we zelf maar begrijpen wat er staat. 80% van ons schrijven is voor onszelf en hoeft nog niet naar de lezer toe.

Daarmee heb je al 80% van het echte werk te pakken.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ze ogen droog en saai. Maar het nieuwsbericht is een perfecte vorm om je schrijfvaardigheden aan te scherpen. En ze zijn veel moeilijker om te schrijven dan je in eerste instantie denkt. Een nieuwsbericht moet kraakhelder zijn, er mag geen woord te veel in staan, de lezer moet meteen weten waar het over gaat en alle essentiële informatie moet er in te vinden zijn.

Of om in journalistieke termen te praten: de vijf w’s en de h moeten er in voorkomen.

De Wie, Wat, Waar, Wanneer, Waarom en Hoe.

Volledig zijn

Eindeloos heb ik met die berichten gestoeid. Vijf w’s in honderd woorden. Hoe doe je dat?

Een w weglaten kon niet, dat maakte het bericht incompleet. En als journalist is het je taak om het nieuws zo volledig en overzichtelijk mogelijk over te brengen.

En zo is het ook met je eigen boek. Als je een boek schrijft is het belangrijk dat je aan alle w’s aandacht geeft. Mist er een w, dan verliest je verhaal meteen aan kracht.

Je verhaal in stukken hakken

Het helpt om voor jezelf een checklist te maken. Heb je alle vijf w’s genoemd? Komen ze goed uit de verf?

Waar

Is het duidelijk waar jouw verhaal zich afspeelt? Gebruik je je zintuigen? Kan de lezer de plek ruiken, horen, voelen? In sommige boeken heeft de omgeving een hele prominente rol, in andere is het slechts een achtergrond. Maar vergeet niet dat je de omgeving nooit helemaal weg kan laten.

Wie

Wie spelen er een rol in jouw boek? Maak eens een rangorde. Wie is het belangrijkste en waarom? Heb je deze persoon een duidelijk gezicht gegeven?

Wanneer

Dit aspect gaat over tijd. Het gaat over de tijd waarin jouw boek plaatsvindt. Maak je dat in jouw verhaal duidelijk? Maar deze W gaat ook over de tijd waarover het boek zich uitspant. Beslaat jouw verhaal een dag, een jaar of een eeuw? En in welke tijd is jouw boek geschreven? Is het een terugblik die vooral in de verleden tijd is verwoord of een avontuur dat zich in de tegenwoordige tijd afspeelt?

Wat

Een hele belangrijke. Wat wil je eigenlijk vertellen? Wat gebeurt er precies in je boek. Als je dat nou eens in één zin moest vertellen – wat is dan de centrale gebeurtenis van je boek?

Waarom

Waarom gebeurt dit dan? En waarom handelen de personen zoals ze handelen? En waarom wil jij dit vertellen?

Hoe

Naast de vijf w’s heb je ook nog de H van Hoe. De H is de compositie van de w’s. Het plot. Hoe brei jij al die vijf w’s tot een spannend verhaal?

Bij de H van ‘Hoe vertel ik mijn verhaal’ kan je ook nadenken over welke W zich het beste leent om je verhaal mee te beginnen.

Wil je met het wanneer beginnen: ‘Het was een regenachtige maandagochtend’ of juist met het waar ‘De tuin lag er triest bij’? De volgorde van de w’s bepaalt de loop en de nadruk van je verhaal.

Oefenen

Door deze w’s structureel langs te lopen, kan je ontdekken waar je nog aan moet werken. Mis je een w? Komt een w niet goed uit de verf? Geen paniek. Elke w is een schrijfvaardigheid waarin je je kan trainen.

Oefenen helpt. De basis van mijn schrijverschap heb ik gelegd door eindeloos nieuwsberichten te schrijven. Door alle volgordes van w’s uit te proberen.

Zie je boek als een nieuwsbericht dat je steeds opnieuw herschikt. Oefenen baart kunst. Letterlijk.

Nieuwsbericht

Probeer je boek eens in een nieuwsbericht te verwoorden. Je krijgt 100 woorden, vijf w’s en een h. Waar en wanneer speelt het zich af? Over wie gaat het? Wat gebeurt er? Waarom en hoe? En experimenteer eens in dat korte stukje tekst met welke w je wilt beginnen. Wat is de essentie?

Hieronder kan je je nieuwsbericht kwijt. Geef ons eens wat literair nieuws!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Elke keer als ik mijn glas naar de glasbak breng, verbaas ik me over de term ‘wit glas’. Daarmee wordt bedoeld: kleurloos, doorzichtig glas.

Ik stel me voor dat er een groep zeer kundige mensen zich gebogen heeft over de benaming. De kundige mensen hebben kennelijk besloten dat ‘kleurloos glas’ niet duidelijk genoeg was. Dus plakten ze een inadequate aanduiding op de glasbak. En omdat die er al jaren prijkt, neem ik aan dat hij werkt.

Dat is schrijven in optima forma. Je vraagt je af hoe de lezers de tekst zullen interpreteren. Daarna zorg je dat ze voor zich zien wat jij wilt dat ze voor zich zien. Ook al heb je er een beschrijving voor nodig die, strikt genomen, foutief is. Dat is een moeilijke beslissing waar je rigoureus in moet zijn.

Concurrentie weerstaan

Overal is tekst. En waar tekst is, zijn schrijvers. Een groot deel van deze schrijvers heeft waarschijnlijk de wens om ooit eens een roman te schrijven. Net als jij. De concurrentie is moordend. Gelukkig weerhoudt dat je er niet van om het toch te proberen. Hulde daarvoor.

Hongerloontje

Maar als je die roman eenmaal geschreven hebt, wil dat nog niet zeggen dat je van de opbrengsten kunt rondkomen. Neem mij, ik heb drie romans en een kinderboek gepubliceerd, maar als ik van die royalty’s mijn maaltijden zou moeten bekostigen, kon ik elke avond spaghetti met ketchup naar binnen werken.

Zelf schrijfopdrachten creëren

Gelukkig zit de mensheid te springen om leesvoer. Er zijn dus volop kansen om met spannende schrijfsels je geld te verdienen. Je moet het echter wel zelf afdwingen. En het hoeft niet per se in boekvorm. Ik heb meerdere malen een aantal hoofdstukken van feuilletons (vervolgverhalen) naar redacties gestuurd. Ik vroeg dan of ze interesse hadden om in elk nieuw nummer een aflevering te plaatsen.

Soms was het antwoord ‘nee’, en had ik alle moeite voor niets gedaan. Maar als ze toehapten, verzekerde ik mezelf van wekelijkse, of maandelijkse inkomsten. En dat met lekker korte verhalen schrijven.

Tekst hergebruiken

Het voetbal feuilleton, dat ik voor de kidskrant van voetbalmaandblad Elf schreef, heb ik zelfs kunnen bundelen. Nadat de serie afgelopen was, verscheen het onder de titel Aartsrivalen bij uitgeverij De Fontein. Zo kon ik met dezelfde tekst opnieuw geld verdienen.

Kansen grijpen

Ik heb een aantal jaar gewerkt voor een plaatselijk huis-aan-huisblad. Ik schreef uiteenlopende stukken: interviews, nieuwsberichten, sfeerimpressies. Maar als kerstmis eraan kwam, dan leverde ik een kerstverhaal. Of toen we een speciale kinderpagina bedachten, schreef ik een spannend verhaal daarvoor. Als je de kans ziet om je proza te plaatsen: grijp hem.

Professioneel schrijven kan er op heel veel manieren uitzien. Heb het lef om je teksten onder de aandacht te brengen. En het lef om er geld voor te vragen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Geschiedenis dichtbij

Op kleinere schaal zette Geert Mak een trend door historische gebeurtenissen te beschrijven door de ogen van gewone mensen. Hij maakt de grote historische gebeurtenissen invoelbaar voor een groot publiek.

Na hem was er Judith Koelemeijer die met haar eigen familiegeschiedenis Het zwijgen van van Maria Zachea een nieuw genre neerzette, tussen journalistiek en fictie in. Het pauperparadijs van Suzanna Jansen en Sonny Boy van Annejet van der Zeijl volgden haar voorbeeld op.

Thriller en religie

Na de Da Vinci code kwam er een stroom van mysterieromans op de markt, gebaseerd op eenzelfde combinatie van moord, religieuze sektes, verdwenen kunst en het nieuwe licht dat verboden evangeliën op het Christendom werpen. Daarvoor was De naam van de Roos, een soortgelijke combinatie van detective en een kijkje in de late Middeleeuwen.

Tijdgeest

Schijnbaar waren we een beetje klaar met het politiek correcte realisme of de tegen god en gebod aantrappende romans uit de vorige eeuw. We hoeven even niet meer zo intellectueel en een goed verhaal mag weer. Door de New Age stroming werd het grote lezerspubliek klaar gestoomd voor onderwerpen als magie en religie. De geheime Evangeliën werden ontcijferd, Maria Magdalena werd sexy. En ook fantasie mocht weer.

De allergrootste bestseller van de laatste decennia is beslist de Harry Potter-reeks van J.K. Rowling. De oude, Middeleeuwse traditie van verhalen vol magie, draken, gralen en magische zwaarden in een fonkelnieuw jasje.

Toverformule voor bestseller

Daarnaast zijn veel grote bestsellers een nog niet eerder beproefde combinatie van genres, of van een oud thema vanuit een nieuw perspectief. Door een nieuwe combinatie van genres breng je bovendien uiteenlopende lezersgroepen bij elkaar. Een juiste mix van herkenbaarheid en exotische elementen doet de rest.

Dus neem een bestaand cliché en zet dat op zijn kop. Of benader het vanuit een heel nieuwe hoek. Wat zeg je bijvoorbeeld van een Chicklit waarin je op een nieuwe manier over borstkanker schrijft? Of waarom geen doktersroman in een vluchtelingen kamp? Of een thriller over moslimextremisme met werkelijk inzicht in de Islam.

En breng het dicht op de huid.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Het helpt om vanuit ‘intieme afstand’ te schrijven. Dat betekent: dicht bij je eigen verhaal blijven, maar er toch met gezonde afstand naar kunnen kijken. Ik leerde het tijdens een schrijfretraite op Terschelling.

Intiem

Ik had een huisje gehuurd om een maand lang te kunnen schrijven. Ik schreef over mijn eerste zoen op de hoogste duin van het eiland, over mijn woedeaanvallen toen ik zestien was en over mijn eerste mystieke ervaring in India.

Ik schreef dingen, die ik alleen aan iemand vertel die ik volledig vertrouw.

Schrijven vraagt om intimiteit. Alleen dan kan je de juiste woorden vinden voor die pijnlijke of spirituele ervaring die je nog nooit eerder hebt verwoord. Je moet thuis kunnen komen op papier.

Te intiem

Na een week bezield schrijven, maakte ik een lange wandeling door de duinen. Daarna las ik met een roodgloeiend hoofd mijn teksten terug. Het was verschrikkelijk. Ik had mijn hele ziel en zaligheid in die paar pagina’s gepropt. De gevoelsdichtheid was veel te groot.

Was dat nu het resultaat van een week bezieling? Onleesbare teksten? Hoe kon dit nu een boek worden?

Ik hield op met schrijven. Ik ging vliegeren. Ik dronk thee in het Amsterdams Koffiehuis, biertjes op het terras van de Walvis.

Afstandelijk

Na drie dagen weer en wind, begon het te knagen. Ik was hier om te schrijven, niet om weg te lopen voor mijn eigen woorden. Ik pakte de pen weer op. Ik durfde niet meer over mezelf te schrijven. Bang dat ik weer in dezelfde bevlogenheid zou raken, zonder iets leesbaars te schrijven. Ik schreef over het naderende onweer die de lucht vreemd geel maakte en over het kabaal van de troepen brandganzen.

Het waren zintuiglijke, levendige teksten. Ik maakte contact met de wereld om me heen. Maar ik miste de volledige overgave, de intimiteit die ik voelde toen ik over mezelf schreef.

Intieme afstand

Ik ademde diep en toen pakte ik het verhaal over mijn eerste zoen erbij. Ik zei tegen mezelf: ‘Oké Nanda, schrijf nu over deze zoen, zoals je over Terschelling schrijft. Zintuiglijk en met enige afstand. Hoe rook het daar op de duin?’

Ik schreef over die zoen alsof het niet mijn zoen was. En opeens zag ik dat Dirk een zwart Ramones T-shirt droeg en dat het licht van de Brandaris over onze hoofden heen gleed.

Mijn tekst kwam tot leven. Er was meer omgeving, meer lucht. Mijn tekst werd iets minder van mij en iets meer van de wereld. En daarmee toegankelijker voor een lezer.

Twee soorten afstand

Ik had dus een bepaalde afstand nodig om mijn teksten leesbaar te maken. Om voorbij het dagboekniveau te komen. Deze afstand is echter niet kil en afstandelijk.

Er zijn namelijk twee manieren om afstand te nemen van je verhaal.

Je kan een stap van jezelf afzetten en naar je verhaal kijken zoals een buitenstaander dat zou doen. Het gevaar hierbij is dat je de intimiteit verliest en met een hele kritische blik naar je verhaal gaat kijken. De gedachte ‘wat is dit slecht’ bracht mij alleen maar naar de oostpunt van het eiland en naar de kroeg. Niet naar een diepere laag in mijn verhaal. Ik had nog steeds die open armen nodig, de houding ‘alles is goed’ om helder over mijn eigen ervaringen te schrijven.

Ik had dus een ander soort afstand nodig. Een intieme, warme afstand. En die vond ik niet door van mezelf weg te lopen, maar juist door verder naar binnen te gaan. Ik zocht de afstand in mezelf. Ik stopte niet op de plek waar ik een herinnering of gevoel in mezelf ontmoette. Ik liep als het ware voorbij mijn eigen verhaal. En bekeek het van de andere kant. En niet zozeer met persoonlijke ogen, maar met schrijversogen. Waarnemende, heldere schrijversogen.

Je bent niet je verhaal

Vanuit die intieme afstand zie je dat je gevoelens, herinneringen hebt, maar ook dat je er niet mee samen valt. Ze leven in jou, maar je bent ze niet. Dat is een wezenlijk verschil. Door afstand te nemen, word je je bewust van je gevoel, zonder bevangen te worden door dat gevoel. Dat is de waarnemer. En dat is ook de schrijver. Je bent dichtbij je eigen ervaring, zonder er in te verdrinken. Intieme afstand.

Op dat moment komt er ruimte. Dan krijgt je schrijven iets universeels en toegankelijks. En als je vanuit die intieme afstand je autobiografische verhaal schrijft, wordt je tekst vanzelf leesbaar en boeiend. Voor jezelf, maar zeker ook voor anderen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Plezier hebben

Ten eerste is het belangrijk dat je je vermaakt tijdens het schrijven. Als het werken aan je boek voelt als een opoffering, kun je er donder op zeggen dat dat terug te lezen is in je tekst. Schrijfplezier slaat over op de lezer. Natuurlijk kun je niet elke dag overlopen van enthousiasme. Als buiten de zon schijnt ga je misschien liever op een terrasje zitten. Doen, zou ik zeggen. (En neem toch voor de zekerheid je kladblok mee…)

Begin niet te snel

Je komt er alleen achter welk genre bij je past, als je er veel uitprobeert. De verleiding is groot om meteen aan een groots werk te beginnen. Dat is logisch.

Je ziet in gedachten de stapels boeken in de winkel liggen, met in grote letters jouw naam erop. Je wilt zo snel mogelijk aan de slag. Maar haastige spoed is zelden goed.

Als ik ga klussen, begin ik meteen spijkers te slaan en planken af te zagen. Vrijwel altijd blijken die spijkers toch op de verkeerde plek te zitten, en hadden de planken een stuk minder kort gemoeten. Ik zou wat langer na moeten denken voor ik begon. Ik zou netter werk afleveren, sneller klaar zijn en minder kosten maken.

Praktisch denken

Welk genre biedt je praktisch de meeste mogelijkheden? Als je al een idee hebt van het verhaal dat je gaat maken, probeer dan eerst eens wat verschillende manieren waarop je het kunt vertellen. Probeer een paar uiteenlopende stijlen. Maak twee of drie opzetten van de structuur en vertelperspectief. Je zult, al doende, merken dat het ene probeersel veel prettiger werkt dan het andere.

Stel, je hebt een opa die altijd de meest fantastische verhalen over zijn leven vertelt. Je denkt: dat moet op papier gezet worden. Je kunt er fictie van maken. Dat wil zeggen dat je zelf een personage bedenkt, gebaseerd op je opa. Hij maakt dingen mee, die geïnspireerd zijn op je opa’s ervaringen.

Je kunt er ook voor kiezen om je opa drie dagen non stop te interviewen. Met dat materiaal giet je zijn leven in een verhaalvorm. Een biografie dus. Als je deze methode neemt, moet je hem er overigens wel op voorbereiden dat je nog 500 keer aan de telefoon hangt met extra vragen over hoe het ook alweer ging…

Maak een keuze

Het kan zijn dat je ideeën hebt voor een familietragedie. Maar je bent gek op thrillers, dus eigenlijk moet er ook een moord in. En een ontvoering. Tegelijkertijd wil je met je verhaal een filosofie uitdragen. Namelijk hoe zeer mensen zich laten leiden door schaamte en hun hele leven bezig zijn eerdere fouten goed te maken. Alles bij elkaar is dat een hele hoop.

Vooropgesteld, ik denk dat zo’n boek wel te schrijven moet zijn. Maar dan wel door een doorgewinterde auteur die barst van de schrijfervaring. Als je begint met je eerste boek, zou ik het wat rustiger aan doen. Houd het eenvoudig. Zo is de kans het grootst dat je je verhaal in de hand houdt en dat de lezer niet verdwaalt.

En jij?

Iedereen heeft zo haar eigen weg af te leggen in de zoektocht naar de ultieme vorm. Aan de hoeveelste nieuwe versie ben jij inmiddels toe? En welke andere vormen heb je al achter de rug? Ik ben benieuwd. Je kan je reactie hieronder kwijt!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Zou het een reden zijn om er meteen mee op te houden? Of zou het juist een bevrijding zijn? Een reden om je lekker niks meer aan te trekken van wat aan zal slaan bij een uitgever en gewoon maar de verhalen te vertellen die je in je heb?

Manuscript te vroeg opsturen

Ik heb heel lang geschreven om te publiceren. Twee keer heb ik een manuscript opgestuurd naar een uitgeverij.

In beide gevallen kreeg ik zelfs een antwoord van een uitgever die interesse toonde. In beide gevallen was het nog te vroeg.

Ik merkte hoeveel energie er opging in het klaarmaken van een fragment. In het schrijven van de begeleidende brief. In het posten van die enveloppe.

Het gevolg was dat mijn schrijven onder druk kwam te staan. De lol verdween. De ontspanning die ik blijkbaar nodig heb eveneens.

4 op 5 schrijft voor zichzelf

Ik vroeg het aan vijf cursisten. ‘Zou je doorschrijven als je wist dat je nooit zou publiceren?’

Vier beantwoordden bevestigend. ‘Schrijven is mijn manier van leven’, zei de ene. Een andere cursist noemde haar behoefte aan verwerking. Het avontuur dat het schrijven haar bood. De ontdekkingen die ze al schrijvend deed over zichzelf, haar karakters en over de verhalen.

Weer een ander noemde vooral de communicatie met zichzelf en met de mensen in haar nabije omgeving. Slechts één cursist zei dat ze altijd al geschreven heeft met het doel om te publiceren. Om zoveel mogelijk mensen te bereiken.

Eerst voor jezelf dan voor de wereld

Uit deze eerste vraag vloeide een nieuwe vraag voort: Is er sprake van een algemene ontwikkeling waarbij je aanvankelijk schrijft om het leven voor jezelf te verklaren en te verwerken?

En verdwijnt die therapeutische functie allengs naar de achtergrond en neemt het schrijven voor een publiek dan de overhand?

Alle vier mijn cursisten beaamden dat. Het schrijven voor jezelf lijkt een natuurlijk en noodzakelijk voortraject voor het schrijven van publicabel werk.

Schrijver moet eerst geboren worden

Er gaat dus een wereld verloren als we dat voortraject verwaarlozen. Dat traject waarin de schrijver nog geboren moet worden. Waarin je nog voor jezelf schrijft. Om de wereld te verwerken, naar je hand te zetten door middel van het vertellen van verhalen. Eerst aan jezelf. Er was eens een schrijver…

Schrijf omdat je niet anders kunt

De Tsjechische fotograaf Miroslav Tichy zat gevangen onder het Communistisch regime. Daarna leefde hij als een zonderling. Bij gebrek aan geld maakte hij zijn eigen camera van blikjes en ijzerdraad.

Hij fotografeerde vrouwen, langslopend of bespied door een raam. In het voorbijgaan schoot hij hun benen, hun borsten. Hij joeg met zijn camera op wat hij misschien zelf niet kon krijgen. Met kleurpotlood of schors maakte hij soms onbeholpen lijstjes om zijn foto’s.

Vage kiekjes van een vieze gek of intiem en authentiek?

Nu, vijftig jaar later, hangen zijn foto’s in het MOMA (Museum Of Modern Art in New York). Schrijf dus als Tichy, omdat je niet anders kunt. Je weet niet of je schrijven ooit tot een publicatie zal leiden.

Maar niet schrijven is geen optie.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Vast in je hoofd

In je hoofd bijvoorbeeld. De kans bestaat dat we met geschreven woorden het hoofd eerder voller dan leger maken. En daar zitten veel mensen nou net niet op te wachten.

Het is daarboven al zo’n drukte van belang met gedachten, plannen, twijfels en conclusies.

Na een paar weken ochtendpagina’s schrijven, zeggen cursisten vaak: ‘Ik word zo moe van mijn eigen gezeur.’ Ik herken dat. In je dagboek kan je jezelf helemaal vast schrijven in een negatieve spiraal.

‘Ik wil geen boodschappen doen.’

‘Ik weet niet wat ik met mijn toekomst wil.’

‘Ik ben alweer moe. En waarom belt T me toch niet.’

De dagelijkse, vermoeiende gedachtegang gaat dus gewoon door op papier. En in plaats van helderheid krijg je alleen nog maar meer stress.

Vast in je verhaal

Maar je kan niet alleen vast komen te zitten in je hoofd, je kan ook vast komen te zitten in je verhaal. En dan heb ik het vooral over je autobiografische verhaal. Ons hele leven lang maken we verhalen rondom onszelf. Ik ben minder. Ik ben meer. Ik heb gelijk. Zij niet. Ik hoor nergens bij.

Woorden kunnen gevaarlijk zijn. Ze kunnen de werkelijkheid abstraheren. Het is een valkuil, waar je zo in stapt. Op die manier wordt schrijven over je eigen leven benauwend. Alsof je de steken van een toch al te nauwe jas nog strakker aanhaalt. Hoe kan dat toch?

Recht en links

Schrijven is een van de moeilijkste creatieve vakken. Want taal is allereerst de stem van onze rede, de rationele linkerhersenhelft. Het is een grote uitdaging om met hetzelfde materiaal, de taal, iets creatiefs te maken. En daardoor gebeurt het regelmatig dat je door te schrijven, patronen versterkt in plaats van loslaat.

Hoe kan je dat evenwicht veranderen? Hoe kom je uit dat te volle hoofd en nauwe verhaal?

Stap 1: Accepteren

Ik schrijf nu al zeven jaar mijn ochtendpagina’s. En ja, ik zeur veel. Maar ik ben opgehouden om dat erg te vinden. En dat scheelt een hoop.

Want nu hoef ik alleen maar om te gaan met mijn ochtendgemiezer en niet ook nog eens met de stem die dat afkeurt. Die me vertelt dat ik zo nooit een echte schrijver word. En door mijn schrijven te laten zijn zoals het is, ontstaat er ruimte voor verandering.

Stap 2: Loslaten

Loslaten, ook al zo’n draak van een begrip.

Maar dit heb ik onlangs ontdekt: als je naar de hersenen kijkt, is creativiteit een vorm van loslaten.

Mark Mieras, hersenonderzoeker en schrijver van het boek ‘Ben ik dat?’, noemt creatief zijn ‘aandachtig niet je best doen.’ Mensen die creatieve arbeid verrichten, verstaan namelijk de kunst om bepaalde hersencentra uit te schakelen.

Het is dus niet zo dat wij een creatief centrum in ons brein hebben dat we kunnen trainen. Iets dat ons helpt om ons hoofd leeg te schrijven en ons verhaal creatief te maken.

Nee, creativiteit vraagt je vooral om de vaste route waarin je normaal denkt, los te laten. Dat vraagt de volledige inzet van je brein, maar op een andere manier dan dat je dat op school hebt geleerd, zegt Mieras.

Creatief schrijven is dus aandachtig loslaten. Het loslaten van je vaste denkpatronen.

Nooduitgangen voor schrijvers

Als je creatief wilt schrijven en uit je overactieve linkerhersenhelft wilt komen, hoef je dus alleen maar te accepteren en los te laten. Makkelijk toch? Eigenlijk wel. Er zijn in ieder geval drie, vrij simpele manieren om uit je oude schrijfpatroon te stappen. Deze kunnen als een soort nooduitgang voor een overspannen hoofd fungeren.

Nooduitgang 1: Korte beginzinnen

Wat ik zie is…

Mijn voeten willen…

De lente is…

Beginzinnen zoals deze, kunnen je plop, zo op een nieuw, verrassend spoor zetten.

Nooduitgang 2: Zoek nieuw inspiratiemateriaal

Ga eens aan de hand van een voorwerp of een geluid schrijven. Of op locatie. Loslaten is geen doelgerichte activiteit. Maar je kan wel dingen doen, die helpen om je gedachten en je verhaal eens op te frissen.

Nooduitgang 3: combineer schrijven met een andere creatieve discipline

Ga eerst dansen, schilderen, beeldhouwen. Omdat daar geen taal bij betrokken is, kan je makkelijk je linkerhersenhelft op een laag pitje zetten.

Anders kijken

Door te schrijven kan je vast komen te zitten in je hoofd en in je verhaal. Maar door dat te accepteren en vervolgens met nieuwe schrijfwijzen en perspectieven te experimenteren, kan je oude denkpatronen loslaten. Op die manier ga je anders naar jezelf en naar je leven kijken – en dàt is creativiteit.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Kortom, de wereld zit vol met training in schrijven. Logisch ook, want elk schrijven is, behalve een creatie, ook een oefening. Je ziet soms kinderen van zeven die op professioneel niveau muziek maken. Of films waarin klein grut de sterren van de hemel acteert. In de literatuur zijn zulke gevallen niet bekend. Niet bij mij althans. Je moet er de tijd voor uittrekken om tot beheersing te komen.

10.000 uren regel

De Amerikaanse schrijver Malcom Gladwell schreef het boek ‘Uitblinkers’. Daarin gaat hij in op de 10.000 uren regel. Zoveel uren oefening zijn nodig voordat je ergens in kunt uitblinken. Hij stelt: ‘talent is: de vaardigheid om te oefenen’.

The Beatles maakten als beginnend bandje muziek waar weinigen van onder de indruk waren. Ze kregen de kans om naar Hamburg te komen en daar elke avond op te treden in een nachtclub. Ze speelden de hele nacht door, sessies van een uur of zeven. Avond aan avond. Twee en een half jaar lang. Hun samenspel is daar gevormd en bestendigd.

Talent breed ontwikkelen

Dus: schrijven, schrijven, schrijven, dat is het devies. En dan zou ik niet beginnen met je eigen boek schrijven en daar al je tijd in steken. Hoe aantrekkelijk het vooruitzicht van je eigen roman in de winkel ook is: als je een beginner bent moet je je talent breed ontwikkelen.

Ga werken voor het clubblad van de tennisvereniging. Schrijf een verhaaltje voor het slapengaan voor je dochtertje. Maak liedjes, verstuur ingezonden brieven, recenseer films, start een correspondentie met een inspirerende vriend. Bied columns aan bij lokale blaadjes.

Leren door te lezen

Niet te vergeten: lees. De schrijvers die jij bewondert, kunnen je veel leren. Soms kom je een scène tegen die je raakt. Het boek heb je al een paar uur geleden dichtgeklapt, maar toch blijven de beelden in je hoofd rondzingen. Ik stel voor: neem de passage nog eens door en probeer te achterhalen hoe deze schrijver dat nou doet.

Als je helemaal all the way gaat, pak je een pen en probeer je de scène na te schrijven, zonder het origineel tussendoor te raadplegen. Als je klaar bent met jouw versie, pak je de oorspronkelijke pagina erbij. Nu kun je nog duidelijker zien welke middelen de schrijver inzet om problemen in de tekst op te lossen.

Laatste fase, als je echt van geen ophouden weet (en als je wat uurtjes wilt sprokkelen voor de 10.000…): schrijf het over! Door daadwerkelijke de fysieke handeling uit te voeren ga je voelen hoe het ritme van de zinnen is. Je wordt je bewust van elke komma, ieder bijvoeglijk naamwoord.

Het gaat er natuurlijk niet om een kloon te worden. Vrees niet. Dat zal niet gebeuren. Iedereen vindt haar eigen stem. Om die te vormen gebruik je invloeden die je aanspreken.

Vervulling

Gaan zulke investeringen je veel te ver: dan pak je het wat rustiger aan. Ambitie is er in vele gradaties. Het gaat erom dat je vervulling haalt uit je schrijverij. En vervulling zit niet alleen in het resultaat, maar ook in de weg daar naartoe.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Je werk ligt open en bloot te grabbel voor de wereld, zonder dat je als schrijver iets terug kan zeggen. Je moet toezien wat de wereld maakt van wat je geschreven hebt. Je boek moet zichzelf zien te redden zonder jouw uitleg of gebruiksaanwijzing.

Te vondeling

In een column vergelijkt Bart Moeyaert het uitgeven van een boek met het te vondeling leggen van zichzelf:

‘Ik, Bart Moeyaert, heb niets aan de lezers te zeggen. Niks te bevelen. De lezer kiest mij. Of nee: mijn boeken. Ik lig te vondeling. Het enige wat ik moet onthouden is dat ik trouw moet blijven aan mezelf.

Niemand wordt gelukkig van een liegend kind. Dit ben ik, dit is mijn wereld, te nemen of te laten.’

Weerwoord voor schrijvers

Niet alleen ontvangt een schrijver een ongekend laag uurloon. Hij moet ook nog eens toezien hoe dat stukje van zijn innerlijk geïnterpreteerd, uitgelegd en beoordeeld wordt door mensen die hij nooit heeft ontmoet en waarschijnlijk ook nooit zal ontmoeten.

Om die reden zou in elke grote krant een rubriek moeten komen, een weerwoord voor schrijvers. Niet zozeer om jezelf te verdedigen of om de kritieken van de recensent te weerleggen, maar om de kritieken verder toegespitst te krijgen. Om een dialoog te krijgen waar iedereen hopelijk beter van wordt, recensent, schrijver en lezer. Zodat we iets beter weten waar we het over hebben met zijn alleen.

Je recensent bevragen

Dan zou je de recensent vragen kunnen stellen.

Wat bedoelde hij precies toen hij het had over een on-Nederlands thema? Of een te nadrukkelijke structuur? Waardoor precies vond hij de hoofdpersoon ongeloofwaardig?

En waarom is het je niet gelukt hem te boeien? Omdat hij dertig manuscripten op zijn tafel had? Of omdat hij als man nu eenmaal anders naar de wereld kijkt dan je vrouwelijke hoofdpersoon?

En waarom noemt hij je boek typisch vrouwenliteratuur? En waarom krijg ik daar als schrijver het gevoel bij alsof het daarbij om iets minderwaardigs gaat?

Trouw aan jezelf

Maar wat je ook doet, denk aan wat Bart Moeyaert schreef: Het enige wat ik moet onthouden is dat ik trouw moet blijven aan mezelf. Niemand wordt gelukkig van een liegend kind. Dit ben ik, dit is mijn wereld, te nemen of te laten.’

Schrijf desnoods een nieuw boek. Over een recensent die niet kon lezen. Of over een kind dat te vondeling wordt gelegd. Maar blijf trouw aan jezelf. Aan de verhalen die je nog moet vertellen, omdat nu eenmaal niemand ze zo vertellen kan als jij.

Tijdens mijn opleiding tot mindfulness trainer heb ik veel artikelen gelezen over de invloed van meditatie op de hersenen. Door na te denken over de manier waarop onze bovenkamer werkt, krijg ik ook nieuwe inzichten over schrijven. Daardoor begrijp ik beter, wat ik eigenlijk al wist – schrijven heeft een positief en sterk effect op de persoonlijke ontwikkeling.

In deze blog noem ik twee wetenschappelijke studies over de hersenen en maak ik de link met schrijven. Een kijkje in de hersenpan van een schrijver.

Pen als anker

Mediteren helpt om negatieve herinneringen te verwerken.

In het maart nummer van de Ode, wordt uitgelegd hoe dat werkt. Dat heeft met het werkgeheugen te maken. Daarmee haal je herinneringen op uit je lange termijn geheugen. Een traumatische herinnering heeft echter de neiging om dat gehele werkgeheugen te overspoelen en lokt zo sterke emotionele reacties uit.

Marcel van den Hout, gedragstherapeut, legt uit dat bepaalde therapievormen daarom bewust een deel van het werkgeheugen een andere taak geven. Patiënten volgen bijvoorbeeld met hun ogen de vingers van de therapeut terwijl ze een nare herinnering ophalen.

Door deze snelle oogbewegingen blijft er minder ruimte over voor de traumatische herinnering en wordt deze minder emotioneel. Je geeft je hersenen een duo-taak. Iets soortgelijks lijkt te gebeuren bij meditatie. Een deel van je hersenen haalt nare herinneringen op terwijl een ander deel de adem blijft volgen.

Is het niet logisch dat er bij het schrijven hetzelfde gebeurt? Zoals je bij meditatie je aandacht houdt bij de ademhaling, houd je bij het schrijven je aandacht bij de pen. Op die manier belast schrijven een deel van je werkgeheugen. Daardoor is een pijnlijke ervaring minder overweldigend. Je pen is je anker. Je blijft doorschrijven, zoals je bij mediteren door blijft ademen. Met schrijven moet altijd een deel van je in het hier en nu blijven.

Daarom is schrijven anders dan praten of denken. Je verdrinkt niet in je eigen verhaal. De pen is je reddingsboei.

Een algemeen geheugen

Schrijven kan dus helpen om een trauma te verwerken. En nu ga ik een stapje verder. Volgens mij kan schrijven je geheugen ook specifieker en daardoor vaak positiever maken.

Mark Williams, professor klinische psychologie, ontdekte dat patiënten die last hadden van depressieve klachten vaak een extreem veralgemeniseerd geheugen hebben.

Mindfulness meditatie maakt dat geheugen specifieker, meent Williams. De mediterende leert namelijk om twee manieren om over zichzelf na te denken, los te koppelen.

Een voorbeeld. Je komt op straat een bekende tegen. Jij zwaait, maar die ander zwaait niet terug. Met ons experienteel hersennetwerk denken we nu ‘hij zwaait niet.’’ In ons zogenaamde narratieve hersendeel, koppelen we deze gebeurtenis meteen aan oude opvattingen en ervaringen. En denken we bijvoorbeeld ‘ zie je nou wel, niemand ziet mij.’

Uit onderzoek blijkt dat bij mensen die veel aan mindfulness doen, het narratieve hersendeel losgekoppeld wordt van het experienteel hersennetwerk. Je ziet een unieke, levendige gebeurtenis niet meteen als een bewijs van een algemene opvatting over jezelf.

Net als bij mediteren, geloof ik dat schrijven je uit het narratieve hersendeel kan halen.

Pen als vergrootglas

Je kan duizend keer opschrijven: ‘ik heb een rot jeugd gehad.’ Maar dat zegt niets en dat doet ook niets. Niet voor de lezer en niet voor de schrijver. We willen een concrete scene. ‘ Tonen in plaats van vertellen,’ is niet voor niets een van de belangrijkste schrijfregels.

Dat is moeilijk. Want het dwingt je om met je experimenteel hersendeel naar die ervaring te gaan. Wat rook, zag en voelde je?

Maar wat blijkt nou? Veel van mijn cursisten die eindelijk de moed hebben om hun herinneringen heel gedetailleerd op te schrijven, stuiten op onverwachte details. Een vogel die zingt, terwijl ze op trillende benen naar school lopen. Iemand komt opeens voor ze op. Ze stappen uit dat narratieve netwerk dat blindelings herhaalde ‘ jij bent een buitenbeentje’ .

De pen fungeert als een vergrootglas en kan stokoude, negatieve overtuigingen transformeren in nieuwe, levendige plaatjes.

Pen als hersenspoeler

Dus eigenlijk kan je jezelf met inkt hersenspoelen. Negatieve herinneringen schrijf je weg en al schrijvende creëer je positieve. Het is goed voor je persoonlijke ontwikkeling.

Geloof je dat niet? Probeer het uit! Schrijf je levensverhaal op. En mocht je er niet als een ander, positiever mens uit komen, dan heb je toch maar mooi je eigen boek geschreven.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Schrijvende hoofdpersoon

In mijn laatste roman, Pooldrift, maak ik me daar ook gedeeltelijk schuldig aan. Dat wil zeggen, mijn hoofdpersoon, Krijn, heeft niet echt een baan, maar houdt zich gedurende het verhaal met schrijven bezig. Te weten: een lange, lange brief naar een vriend waarmee hij in een rockband zat voordat hij het land uit vluchtte, weg van alle verantwoordelijkheden die hem te machtig werden.

Het moet kloppen

Ervaring in muziekgroepjes heb ik, dus uit de meeste scènes weet ik me wel te redden zonder al te veel speurwerk te hoeven verrichten. Echter: niemand ontsnapt aan het doen van research. Een moeder die het ziekenhuis ingaat om een harttransplantatie te ondergaan: de details moeten kloppen.

Geloofwaardigheid in je boek is een groot goed.

In dit geval heb ik de scènes geschreven zoals ze me geloofwaardig voorkwamen. Daarna heb ik ze voorgelegd aan een chirurg, die de grootste onzin eruit filterde. Waarschijnlijk levert een bezoek aan die chirurg nog meer op als het voorafgaand aan het schrijven plaatsvindt.

Research doen

Een nadeel van mijn afkeer van research doen, is dat ik regelmatig voor onplezierige verrassingen kom te staan. Er zit een slangenbeet in mijn boek, die het verhaal een dramatische wending geeft, en die, door de manier waarop ze op het incident reageren, de verhouding tussen de personages Krijn en Fumbe mooi laat zien.

Na een tamelijk laat uitgevoerde Google zoekopdracht blijkt die wending praktisch onmogelijk: op het eiland waar het verhaal zich afspeelt komen geen slangen voor. Niet getreurd: ik heb de naam van het eiland weggelaten. Nu is de locatie een fictieve. Probleem opgelost.

Fouten herstellen

Nog zo een: de titel van het boek is Pooldrift. Ooit las ik een artikel waarin de pooldrift theorie uit de doeken gedaan werd. Ik ging er heerlijk mee aan de slag en het gegeven nam een steeds belangrijkere plek in het manuscript in: het schopte het zelfs tot titel.

Pas toen ik al bezig was met het corrigeren van de drukproeven legde ik de meer wetenschappelijke passages voor aan een vriend die op dat vlak ter zake kundig is. Hij kwam een vrij fundamentele fout op het spoor, namelijk dat ik de term Pooldrift in een verkeerde context gebruikt had.

Er was geen sprake van dat ik de titel van het boek zou gaan veranderen: ik was er veel te blij mee. Je kunt natuurlijk altijd zeggen: ‘het personage bezigt de term, en misschien heeft hij het wel verkeerd’. Dan kun je het gewoon laten staan. Ik heb ervoor gekozen de specifieke theorie die de wetenschapper in mijn verhaal ontwikkelt, en die ik abusievelijk voor pooldrift heb aangezien, naamloos te laten.

Ofwel: er wordt gesproken over een theorie die eruit bestaat dat de polen op drift raken, maar het woord pooldrift komt in het boek niet voor. Uiteindelijk werkt het sterker, omdat de titel op deze manier aan suggestieve kracht wint.

Trucjes

Er zijn vele schrijftrucjes om problemen te omzeilen. Maar ik raad je aan om een tikkeltje strakker in de planning te zijn dan ik. Dat scheelt een hoop gedoe.

Plezierige research

En research doen heeft ook zijn plezierige kanten. Dat weekje Tenerife, om de sfeer op te snuiven, was erg aangenaam.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Strijd met anderen

En bij een schrijfwedstrijd wordt dat alles nog eens verhevigd. Want niet alleen sta ik als anoniem schrijvertje te midden van al die anderen. Ik geef me ook nog eens bloot. Met wat ik in de privésfeer van mijn eigen atelier in elkaar geknutseld heb. Mijn eigen zoektocht naar hoe ik mijn verhalen kan verbeteren, raakt ondergesneeuwd door al die discussies en opmerkingen om me heen. Als schrijver raak ik volledig van mezelf weg.

Strijd met mezelf

Ik twijfel opnieuw aan mijn kunnen. En aan de zin van mijn geschrijf. Is wat ik schrijf wel interessant? Is het wel origineel? Ik zie al die duizenden reikhalzende schrijvers om me heen en vraag me af. Wie denk ik in godsnaam dat ik ben?

Ik weet niet waar ik banger voor ben. Om mezelf belachelijk te maken ten overstaan van mijn schrijvende soortgenoten. Om erachter te komen dat het niks is wat ik doe. Of nog erger, dat ik me voorgoed van mijn eigen spoor laat afbrengen. Dat ik de moed tot het schrijven voorgoed opgeef.

Als ik schrijf ben ik meer een sporter die vooral de strijd aangaat met zichzelf. En in dat kader leek het me goed om –al was het maar een keer- mee te doen met een schrijfwedstrijd. Al was het maar om mijn ergste angsten onder ogen te durven komen. In het ergste geval zou ik ontdekken dat wat ik schrijf helemaal niet zo fantastisch is. Maar misschien ook niet zo slecht als ik op mijn ergste momenten denk.

Ik hield mezelf voor dat het belangrijker was om mee te doen dan te winnen. Om te ervaren hoe het is om mijn verhaal ten overstaan van een zaal voor te lezen. Te merken wat er overkomt en wat niet.

Schrijfwedstrijd niet gewonnen toch gewonnen

Ik won niet. Ik hoorde een paar prachtige teksten die het verdienden om te winnen. En een heleboel teksten die niet konden tippen aan mijn verhaal.

Ik was teleurgesteld dat ik, ondanks alle voornemens, toch teleurstelling voelde toen ik niks won. Want ondanks al mijn twijfels bleek dat ik nog steeds geloofde in mezelf als schrijver en stiekem verrast was dat de jury mijn talent niet had herkend.

Dat was grappig om te ontdekken over mezelf. En maar een heel klein beetje pijnlijk.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Het helpt als je het uitgeven als een verlengstuk van het schrijven zelf ziet. Want ook uitgeven is een creatief proces. Je wordt continu uitgedaagd om jezelf creatief te verwoorden. Hieronder vier richtlijnen om de uitgave van je boek zo succesvol, soepel en creatief mogelijk te laten verlopen.

1. Zet professionals in

Uitgeverijen in eigen beheer zijn er om je boek uit te geven. Niet om je inhoudelijke of schrijf technische adviezen te geven. Dat is misschien wel het grootste nadeel van een boek uitgeven in eigen beheer.

Elke schrijver heeft feedback nodig. Daarom is het slim om zelf een redacteur te regelen. Door bijvoorbeeld een schrijfcoach in te schakelen, die je tips en richting kan geven.

Na lang schrijven word je namelijk woordblind. Je ziet niet meer of je jezelf herhaalt, of je spanningsboog nog klopt. Dat is een natuurlijk verschijnsel. Iets waar je met je neus bovenop zit, kan je niet helder zien.

Dat geldt ook voor de spelling en de stijl. Het is de bedoeling dat je je manuscript foutloos inlevert. Een uitgeverij is slechts bereid om een klein aantal fouten te corrigeren. Door een corrector je manuscript op consequent taalgebruik te laten checken, zal je werk behoorlijk opfrissen.

Vaak moet je ook je eigen voorkant ontwerpen. Een professionele fotograaf of vormgever kan je hierbij helpen. De voorkant van je boek is uiteindelijk je belangrijkste PR.

2. Zet je eigen netwerk in

Het is helaas niet zo, nu je je eigen boek eenmaal hebt geschreven en uitgegeven, dat je achter over kan leunen in je stoel om te wachten totdat de royalty’s binnen rollen.

Een uitgeverij in eigen beheer is niet erg actief op het gebied van PR. Zij vragen om jouw actieve bijdrage. Free Musketeers vraagt je bijvoorbeeld om minstens tachtig e-mail adressen van potentiele kopers te verzamelen. Dit werkt verschillend per uitgeverij, maar het is een goed concept.

Ook ik zette bij de uitgave van mijn boek mijn hele netwerk in. Ik mailde vrienden, vrienden van vrienden, vrouwenorganisaties en iedereen die ook maar iets met India te maken had. Zo heb ik uiteindelijk honderden e-mail adressen verzameld van mensen die serieus in mijn boek geïnteresseerd waren.

Doe er alles aan om je boek, nog voordat het er is, aan te kondigen. Je kan wellicht niet de markt veroveren met je eigen boek, maar wel je eigen markt creëren.

3. Zet je creativiteit in

Nu je boek er eenmaal is, begint het echte werk. De uitgeverij zorgt er voor dat je geregistreerd staat bij het Centraal Boekhuis, dat je een isbn nummer krijgt en dat je boek verkocht wordt via verschillende (internet-) boekhandels. Maar ze versturen geen exemplaren naar de pers en verzorgen ook geen presentatie. Dat is aan jou.

Wees daar creatief in. Kies een publieke locatie en een slimme datum om je boek te presenteren. Probeer een zo groot mogelijk publiek te bereiken, niet alleen je vrienden. Maak reclame, zet advertenties. Dit is het moment om je boek in de wereld te zetten. Na twee jaar is je boek oud nieuws, nu is het hot. Maak gebruik van dat momentum.

4. Zet niet te hoog in

Het is slim om exemplaren naar de pers te versturen. Maar verwacht niet dat de Volkskrant een hele pagina aan jouw debuut gaat wijden. Zij krijgen stapels boeken per dag binnen. Richt je voornamelijk op media die een link hebben met het onderwerp van je boek. Ook lokale media zijn vaak geïnteresseerd.

Dit werkt ook zo bij de boekhandels. Waarschijnlijk zullen de grote ketens je boek niet gaan verkopen. Je kan het beste contact opnemen met gespecialiseerde en lokale boekhandels. Ga er niet vanuit dat ze je boek uit zichzelf zullen bestellen.

Wees daarnaast creatief in de verkoop van je boek. Denk buiten de kaders. Ga naar een reisbeurs, een historische markt, een conferentie die aansluit bij jouw thema. Beweeg je buiten de boekenwereld.

Creatief uitgeven

Het boek dat je uitgeeft is geen af product. Door een unieke manier van verkopen en presenteren, voeg je waarde aan je boek toe. Niet alleen schrijvend zet je je eigen stijl neer, dat doe je ook als je naar buiten treedt.

Schrijven beperkt zich niet tot tikken, nadenken, je achter een bureau verschuilen. Je bent ook schrijver als je netwerkt, op de markt staat en een interview geeft. Schrijver is een uitermate veelzijdig beroep!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Gemankeerde eerste versies

Van de schrijver vraagt het een open blik. Je moet bereid zijn om de suggesties van redacteuren serieus te bekijken. Je ego moet terzijde. Alles in dienst van je boek.

Ik heb nu drie romans bij mijn uitgeverij Anthos gepubliceerd, dus ik schrik niet meer zo van het nieuws dat er nog veel aan mijn roman in wording mankeert.

Mijn manier van werken brengt dat overigens ook met zich mee. Ik maak van tevoren nooit schema’s of storyboards. Ik begin met een aantal personages, die ik om elkaar heen laat lopen.

Vervolgens zie ik wel waar het verhaal heen gaat. Leuk om te doen, maar de kans is groot dat ik gaandeweg keuzes maak die onoverdacht zijn of die geen recht doen aan de spanningsboog. Dat neem ik voor lief. Veranderen kan altijd nog.

Veranderen versus verzinnen

Iets veranderen is vele malen gemakkelijker dan iets verzinnen. Je haalt een stuk tekst weg, waarna er een gat ontstaat tussen twee passages. Met letters bouw je dan een brug.

Het prettige is, dat je weet waar je naartoe moet. Dat beperkt je keuzes (hoera!) en bepaalt al sterk de richting van je scène (hoera!). Natuurlijk heb ik ook bij de eerste versie van mijn boek al een vaag idee waar ik naartoe wil, maar toch kost het creëren vanuit het niets me meer moeite dan het aanpassen van een bestaande tekst.

Trial and error

Ik heb me al verzoend met het gegeven dat ik in eerste instanties draken van eindes schrijf. Zowel mijn vorige boek, Hexum, als mijn laatste, Pooldrift, had aanvankelijk een belabberd slot, zo werd mij door redacteuren duidelijk gemaakt. Dat hoeft geen enkel probleem te zijn, als je maar in staat bent om het in tweede (of, indien nodig, derde) instantie beter te doen. Trial and error, dat is het principe dat de schrijver toepast.

Voortbouwen

Het geval wil, dat beide keren dat ik aan het herschrijven sloeg, het slot een veel langere aanloop kreeg. Het lukte me de spanning geleidelijk steeds verder op te voeren, iets dat ik niet voor elkaar kreeg toen ik vanaf het nulpunt moest beginnen. Het is prettig om op de eerste versie te kunnen voortbouwen; het instapniveau is simpelweg hoger.

Overvallen door een slotzin

Een einde schrijven is spannend. Je werkt gestaag toe naar de slotzin, die je uiteindelijk met veel voldoening zal opschrijven. Een werkproces van misschien wel jaren, zal je ermee afsluiten.

In tegenstelling tot een columnist, een dichter of liedjesmaker, valt ons, romanschrijvers, maar sporadisch het heerlijke gevoel ten deel dat we een afsluitende zin kunnen tikken. Die zin overvalt je. Je schrijft hem op en ineens besluit je dat het wel eens de laatste zou kunnen zijn. Dan loop je naar de keuken en je schenkt een wijntje in.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ik schreef in eerste instantie vanuit het perspectief van mijn hoofdpersonage; een straatjongen van dertien jaar. En een meisje van negen en van vijftien jaar. Door de wereld door hun ogen te benaderen schreef ik als vanzelf vanuit de belevingswereld en in de taal van hun leeftijd. Voor mijzelf was het een terugreis naar de persoon die ik zelf op die leeftijden was. En die persoontjes bleken nog springlevend ergens in mij verborgen te zitten.

In eerste instantie was het dus geen bewuste keuze. Gewoon een gevolg van het verhaal wat ik wilde vertellen.

Kinderboek schrijven vraagt om eenvoudige taal

Ik ontdekte dat die kinderblik me als schrijver hielp om beter te schrijven.

De kinderblik dwong me om eenvoudiger te schrijven. In mijn boeken voor volwassenen had ik de neiging teveel te filosoferen. Ik schreef te abstract.

Door in de huid van een kindpersonage te kruipen kreeg ik weer voeling met hoe ik als kind dacht en voelde. Mijn beschrijvingen werden concreter en zintuiglijker. Ik ontdekte dat je moeilijke dingen soms beter zegt door ze eenvoudig te zeggen. En met eenvoudig bedoel ik concreter en meer beeldend.

Magie hoort thuis in een kinderboek

Daarnaast kwam er door die kinderblik een stuk magie beschikbaar. En magie maakt de ruimte waar je als schrijver uit kunt putten oneindig veel groter.

Daarmee bedoel ik niet zozeer dat alles mogelijk wordt, zoals in sprookjes of sciencefiction. Kindermagie houdt vooral in dat de gewone dagelijkse dingen met verwondering bekeken worden. Er is nog niets vanzelfsprekend. Ik weet nog hoe verbaasd ik was dat de maan echt geen gezicht bleek te hebben. Ik had het toch zelf gezien, de beetje mysterieuze glimlach en de kraaienpootjes om zijn ogen.

Door opnieuw door de ogen van een kind te kijken kom ik tot andere waarnemingen en een oorspronkelijker taalgebruik. Put daarom zoveel mogelijk uit je jeugdherinneringen.

Schrijf over kinderthema’s

Ik geloof dat de wereld van kinderen niet zoeter of eenvoudiger is dan die van volwassenen. Kinderen krijgen ontzettend veel te verstouwen en kunnen dat in veel gevallen prima aan, juist omdat ze over meer flexibiliteit beschikken dan een volwassenen.

Daarom denk ik dat in principe elk thema gebruikt kan worden in kinderboeken, mits je het verteerbaar maakt door de taal die je gebruikt. Net als volwassenen hebben kinderen ervaringen nodig die buiten hun belevingswereld vallen. Ze willen griezelen, gruwelen, in spanning zitten. Je hoeft maar aan de boeken van Paul van Loon of van Roald Dahl te denken om dat te snappen.

Kinderboek schrijven of niet? Laat je verhaal beslissen

Voor je beslist of je een jeugdboek of volwassenenroman wilt schrijven, vraag jezelf in eerste instantie af welk verhaal je wilt vertellen. Uit het verhaal komt een personage voort en daarmee ook een perspectief en een taal. En met name die twee laatste bepalen of je een kinderboek schrijft of toch voor volwassenen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ik moest een erkende uitgever vinden om mijn manuscript naar toe te sturen. Want een boek uitgeven in eigen beheer was iets voor amateurs. Voor mislukkelingen die nergens tussen komen omdat ze simpelweg niet kunnen schrijven.

Vastbesloten was ik om de wereld te bewijzen dat ik een echte schrijfster was.

Manuscript echt uitgeven

Vijf manuscripten stop ik zorgvuldig in grote enveloppen. Compleet met een synopsis en een inleidende brief. Keihard draai ik ‘ Halleluja’ van Jeff Buckley. Binnen een maand krijg ik een e-mail van een van de uitgeverijen. Ze nodigden me uit voor een gesprek. Zie je nou wel. Ik kan het.

Ik klim de drie trappen van het pand aan de grachtengordel op. Zie mij klimmen naar de top van de literaire wereld! Ik neem plaats aan de ruime tafel. Ja, ze vinden dat ik kan schrijven.

‘Het boek mist iets. Kan je het persoonlijker of spiritueler maken?’ vragen ze.

‘Natuurlijk,’ zeg ik zelfverzekerd.

Een innerlijk stemmetje piept nog: maar dit boek ging toch niet over jou? Maar over Indiase vrouwen? Daar luister ik niet naar. Ik wil uitgegeven worden.

Ik ga achter mijn computer zitten en schrijf mezelf het verhaal in. Na wekenlange noeste arbeid stuur ik het manuscript op. Een week later krijg ik antwoord. ‘Sorry, maar dit is te spiritueel. Dat past niet in ons fonds.’

Keihard dender ik van de trappen van mijn literaire carrière af.

Manuscript nep uitgeven

Ondertussen krijg ik stuk voor stuk de andere manuscripten terug. ‘Stijl past niet in ons fonds.’ ‘Onderwerp past niet in ons fonds.’ ‘Dit is geen reisboek.’

Ik heb een borrel nodig en ga naar mijn stamkroeg.

‘Hoe is het met je boek?’ vraagt de barvrouw mij.

‘Ik wil het er niet over hebben.’ Ik neem een slok bier.

‘Kan je het niet in eigen beheer uitgeven? Een oude schoolvriendin van mij is Free Musketeers begonnen, zij…’

Demonstratief houd ik mijn lege fluitje in de lucht om aan te geven dat ik er nog een wil en niet op advies zit te wachten.

Diezelfde nacht kom ik laat en enigszins aangeschoten thuis. Ik pak een manuscript van de stapel teruggestuurde exemplaren. Ach, waarom ook niet. Ik google Free Musketeers. Schrijf het adres op de laatste grote envelop en post ‘m nog diezelfde nacht. Nanda, de nepschrijfster.

Bezinning

Een week daarna ga ik naar India. Om me te bezinnen in een klooster. 35 dagen lang ben ik stil. Alle tijd om na te denken. Over dat verdomde boek. Ik kijk naar binnen en zie een uitgeput meisje. Met smart zit ze te wachten op erkenning. Wachtend totdat iemand met visie en macht zegt: Nanda Huneman is een schrijfster.

Die macht heb ik bij de uitgeverijen gelegd. Logisch. Want zo werkt het. Zij bepalen wie er uitgegeven wordt. Wie er gepromoot en verkocht wordt.

Terwijl ik door de hitte slenter begin ik me langzaam te realiseren dat ik mijn lot uit handen heb gegeven.

In eigen beheer uitgeven

Als ik uit de retraite kom en mijn e-mail check, zie ik meteen die van Free Musketeers. Ze willen mijn boek uitgeven. Echt enthousiast ben ik niet.

Met het nieuws ga ik bij de Indiase vrouw op bezoek die de hoofdrol in mijn speelt .

‘Vanaf nu ben je echt een hoofdpersonage,’ zeg ik tegen Gauri.

Ze slaat haar handen in een. ‘Dit boek is echt belangrijk voor de Indiase vrouw!’

Het is net alsof ik wakker word uit een droom. Een droom die alleen maar over mij ging. Die Indiase vrouwen. Dààr ging mijn boek over.

Ik was aan dit boek begonnen omdat ik het belangrijk vond dat de verhalen van deze alleenstaande vrouwen opgeschreven en dus gelezen zouden worden. Maar in plaats van dat boek uit te willen geven, wilde ik mijn ego publiceren!

Daar, tussen die Indiase vrouwen, valt er opeens een gewicht van mijn schouders. Ik neem mijn lot weer in eigen beheer. Halleluja.

Blijf je verhaal trouw

Als je schrijft, ben je een schrijver. Laat je niet gek maken.

Kijk zorgvuldig welke mogelijkheden er zijn om je boek uit te geven. Blijf die manuscripten opsturen. Misschien heb je het geluk dat iemand je talent opmerkt en je boek wil uitgeven. Maar blijf onthouden: als je boek niet uitgegeven wordt, zegt dat niet meteen dat je boek slecht is. En al helemaal niet dat je geen echte schrijver bent.

En nog belangrijker: het gaat niet over jou. Het gaat om het boek. Dat inzicht bespaart je een gekwetst ego. Blijf trouw aan je verhaal. En als uitgeven in eigen beheer dit verhaal ondersteunt, doe het dan. Het is een prachtige kans.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Dus tenzij je zelf bedreven bent in dat soort dingen, is het prettig als iemand anders het voor je regelt. Duidelijke rolverdeling: jij wilt een boek schrijven en zij willen het uitgeven.

Hoewel dat dus de simpelste manier is, wil het nog niet zeggen dat het daadwerkelijk simpel is. Want zie je manuscript maar eens onder de aandacht te brengen van een redacteur. Natuurlijk: als je het opstuurt zullen ze het lezen.

Maar om ervoor te zorgen dat deze medewerker niet na de eerste alinea afhaakt, moet je meteen flink wat laten zien.

Begeleidende brief

Het begint met de begeleidende brief. Hoe je het ook wendt of keert, het is al een proeve van bekwaamheid. Je biedt je verhaal aan en dat zul je op zo’n manier moeten doen, dat de nieuwsgierigheid geprikkeld wordt.

Maak er geen epistel van negen kantjes van, dat is niet wat ik bedoel. Maar als je erin slaagt de lezer enthousiast te maken om aan je verhaal te beginnen, dan roept dat de verwachting op. Wat je in de brief kunt, dat zul je in dat manuscript ook kunnen.

Vertel over de dilemma’s van je hoofdpersoon. Laat zien waarom juist dit boek een nieuw licht werpt op een al eeuwenoud en algemeen menselijk probleem. Stel je daarbij voor dat je een groepje kinderen in de ban moet houden van een spannend verhaal. Je wilt niet dat de aandacht wegvloeit.

Spanningsboog

In de begeleidende brief zit een spanningsboog, net als in je werk. Ook hier trek je alle literaire trucjes die je kent uit de kast. Wissel korte en lange zinnen af. Varieer ook in de ‘sfeer’ van de zinnen.

Daarmee bedoel ik: de lezer aanspreken, dan weer een beschouwende passage, wellicht een quote, met daarna een beschrijving van de benauwende hitte waarin je verhaal zich afspeelt… Nogmaals: maak je brief moet niet te lang. Maar hij mag ook onder geen beding standaard zijn.

Lekker maken

Heb je de redacteur lekker gemaakt om aan de tekst te beginnen, dan moet je het ook waarmaken. Bij voorkeur meteen in de eerste zin.

Het gevaar ligt op de loer dat je zo lang op die zin zit te ploeteren, dat hij gekunsteld en lelijk wordt. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Ook is het niet noodzakelijk om te beginnen zoals Márquez soms doet, namelijk al in de eerste zin een blik vooruit werpen op het vervolg van het boek. Al is het wel mooi…

‘Vele jaren later, staande voor het vuurpeloton, moest kolonel Aureliana Buendia denken aan die lang vervlogen middag, toen zijn vader hem meenam om kennis te maken met ijs.’ (Uit: Honderd jaar eenzaamheid) In deze zin zijn we zowel aan het begin als aan het eind van het verhaal. We zijn voor het vuurpeloton en we zijn bij het ijs. We zijn bij de volwassen Aureliano en bij de jongen.

Een schrijver waarvan ik nu een boek lees, Jushua Ferris, begint zijn roman De naamlozen als volgt: ‘Het was een meedogenloze winter.’ Hier zitten we meteen midden in de hardvochtigheid. Kou. En bovendien geen mededogen. De tweede zin: ‘Vlijmende rukwinden vanaf de Hudson en East River.’

Geen werkwoord in deze zin. De stijl is zo staccato als het geluid van ijspegels die een voor een door kinderen afgebroken worden.

Niet in de prullenbak

Goed, ik zal niet net doen alsof je er na een goede brief en een beginzin al bent. Je hebt nog een paar honderd pagina’s voor de boeg om te laten zien wat je in je mars hebt.

Maar wat je hebt gewonnen is: welwillendheid. Je hebt de lezer het vertrouwen gegeven dat er iets te genieten gaat zijn. En dat kan goed van pas komen. Bij eventuele onvolkomenheden in het vervolg van je eigen boek, zal de beoordelaar niet meteen de print in de prullenbak gooien.

Ben jij benieuwd of jouw eerste zin in de smaak valt? Laat hem dan hier achter. Wij, en ook de andere lezers van deze blog, kunnen je een reactie geven…

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Maar kun je er als beginnende schrijver ook iets van leren? Helpen boekrecensies je ook om een beter boek te schrijven? Om je schrijftechniek aan te scherpen?

Boekrecensies: hoop vage termen

In positieve recensies kun je termen tegenkomen als ‘levensecht’,’ overtuigend’, ‘origineel’, ‘boeiend’, ‘met veel vaart geschreven’.

Romans worden beoordeeld met ‘informatief’, ‘diepgang’, ‘gedurfd’. De stijl van een schrijver wordt ‘sterk’ of ‘amusant’ genoemd.

Daarnaast kom je tekortkomingen vooral tegen in bewoordingen als: ‘geen fijnschilder’, uitglijders’, ‘niet feilloos’, ‘onvoldoende vlees en bloed’, of ‘geforceerd’ of ‘te ingewikkeld geconstrueerd’.

Maar wat wordt er precies met die termen bedoeld? Is het thema interessant? Is de schrijfstijl spannend? Zijn er teveel hoofdstukken? Worden er teveel perspectieven gebruikt? Is het verhaal realistisch? En waar zit ‘m dat dan in?

Literair inzicht of modegril?

In hoeverre baseren literatuurcritici zich op bepaalde criteria? En zijn die criteria ook ergens terug te vinden? In hoeverre zijn literatuurkritieken een spel, onderhevig aan modegrillen en politieke correctheid?

Is het is het niet gek dat een invloedrijk oordeel als de boekrecensie, vaak uitgedrukt wordt in termen waarvan niemand precies weet wat ze betekenen?

En kun je als schrijver conclusies trekken uit boekrecensies om ze vervolgens toe te passen bij het schrijven van je eigen boek?

Boekrecensies zijn er niet voor de schrijver

Het slechte nieuws is dat recensies niet voor de schrijver geschreven zijn, en evenmin voor de lezer die precies wil weten waarom hij het ene boek wel zou moeten kopen en het andere niet. Recensies berusten op een mengsel van verschillende drijfveren en argumenten. Marketing, actualiteit, nieuwswaarde, strijd om zendtijd en literaire kwaliteit zijn daarvan de belangrijkste. En daarbij geldt: een slechte boekrecensie is beter dan geen recensie.

Originaliteit en oorspronkelijkheid

Voor jou als beginnende schrijver is eigenlijk maar één criterium van belang: Hoe belangrijk is voor jou het verhaal dat je schrijft? En doe je dat vanuit je aller-aller- allereigenste ervaringen en met je aller- aller- allereigenste taal, desnoods met woorden die nog niet bestonden? Als je dat doet heb de meeste hierboven genoemde termen wel ondervangen. Lees ze maar na.

Daarbij hoef je niet op zoek te gaan naar een verhaal dat nooit eerder werd verteld. Dat verhaal bestaat niet.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Schrijven op een krant

Ik schrijf dwars over de Indiase krant heen. Mijn woorden gaan op in het gedrukte Hindi. Mijn meditatielerares zegt dat ik vooral door moet schrijven. Desnoods in een verzonnen taal, als de pen maar blijft bewegen. Ik haat dit. Ik wil resultaat. Mooie woorden. Conclusies. Geen gekrabbel over een krant. Ik heb toch niet voor niets journalistiek gestudeerd?

Vijf jaar later. Ik sta aan het hoofd van een tafel met tien vrouwen. Ik deel het AD uit. ‘Over de letters heen schrijven, non-stop,’ hoor ik mezelf zeggen. ‘Niet stiekem in de kantlijn of tussen de regels schrijven. Het is bedoeling dat je niet ziet wat je doet.’

Het heeft even geduurd voordat ik zelf de zin van deze schrijfoefening inzag. Maar toen ik eenmaal over mijn weerstand heen was, voelde het bevrijdend.

Schrijven op een krant is een geweldige truc. Je verplaatst namelijk de aandacht van het resultaat naar het proces. Het gaat niet om wat je schrijft, maar dat je schrijft. Je richt je niet langer op de woorden, maar op de energie achter de woorden. Dat is een belangrijk kenmerk van meditatief schrijven.

Door je te richten op het schrijfproces in plaats van op het product dat je maakt, verschuif je de aandacht van het hoofd naar het hart.

Creatief schrijven vanuit het hart

Om cursisten vanuit hun hart te laten schrijven, laat ik ze non-stop schrijven. Op die manier krijgt het hoofd geen kans om het verhaal continu van commentaar te voorzien.

Een simpele, maar effectieve oefening is simpelweg te schrijven vanuit de zinnen ‘mijn hart houdt van’ en ‘mijn hart houdt niet van’.

Hierbij vraag ik mensen om de pen te baas te laten zijn. Ook als de pen opeens over een onderwerp begint waar je helemaal geen zin in hebt. Meditatief schrijven is een manier van de controle loslaten.

De sleutel naar binnen

Schrijven zie ik in als het binnentreden van een heilige ruimte.

Schrijven over je sleutelbos helpt daarbij. Eerst vraag ik de deelnemers van de meditatieve schrijfcursus om hun sleutelbos te beschrijven. Tot welke ruimtes verschaffen deze sleutels toegang? Dan vraag ik of er ook een sleutel naar de binnenwereld aan de bos zit. En hoe de deur naar de binnenwereld er dan uit ziet.

De meest verrassende antwoorden ontstaan. De ene heeft een kleine sleutel die op een kabouterdeur past, de ander heeft een sleutelhanger die de zware deur naar een burcht opent.

Jezelf naar binnen schrijven is een vorm van meditatie. Zoals je tijdens de meditatie de adem volgt, volg je bij het schrijven de pen. Net als bij mediteren, helpt schrijven om niet af te dwalen maar naar de hart van de zaak te schrijven.

Creatief schrijven vanuit het hoofd

Mijn thematische en meditatieve schrijfworkshops richten zich dus voornamelijk op het schrijfproces en niet zozeer op het resultaat. Dat wil niet zeggen dat het resultaat niet belangrijk is. Er komt ook een moment dat het hoofd zich er mee bemoeien.

Vanuit het geschrevene zoek ik samen met de groep naar een logische vorm voor de tekst. Is dit een potentieel gedicht? Of kan het een spannend verhaal worden? Of misschien is het wel een preek.

Bij dit proces maak ik vaak gebruik van de door mij en het Schrijfatelier ontwikkelde Diepzeekaarten. Daarin zitten kaarten waarop allerlei literaire vormen staan. Op goed geluk trek je een kaart. Blijkt dat je van je verhaal een smartlap moet maken. Of een nieuwsbericht. Op die manier kan je heel goed experimenteren met verschillende schrijfstijlen.

Meditatief schrijven

Meditatief schrijven is dus schrijven zonder dat je je druk maakt om het resultaat. Eindelijk mag je je torenhoge verwachtingen laten gaan. Door non-stop te schrijven, leer je vanuit je hart te schrijven. De pen wordt een sleutel naar de binnenwereld. Vanuit daar duikel je onverwachte woorden op. Die je later, met behulp van het hoofd, in een passende vorm giet.

Krantenpulp

Neem een krant. Schrijf tien minuten lang over de regels. Schrijf over alle onzin die in je opkomt. Associaties. Observaties. Het maakt niet uit. Probeer ook eens van rechts naar links te schrijven of van onder naar boven. Verzin woorden. Verkreukel daarna de krant en gooi ‘m rigoureus weg.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Stap 1: rijpingstijd

Er begint iets te borrelen. Het kan een idee zijn, een thema, een dramatische gebeurtenis die je intrigeert. Geduld nu. Niet meteen beginnen met schrijven. Het is onrijp fruit. Neem het gegeven een tijdje met je mee. Achterop de fiets, in je boodschappenmandje of naast je op de bank voor de tv.

In deze fase begint het idee te rijpen. Wellicht komen personages in je gedachten, of begin je te voelen welke sfeer er in je verhaal moet heersen. De plaatsen die je gedurende deze dagen, of weken bezoekt, lopen grote kans als decor in jouw eigen boek terecht te komen. De mensen die je tegenkomt trouwens ook.

Stap 2: verdieping

Steeds vaker bezoek je de bibliotheek of de boekhandel. Je personage is een wapenhandelaar of een politicus, een muzikant of een journalist.

Tenzij je zelf in die bedrijfstak werkzaam bent, moet je research doen. Hetzelfde geldt voor het tijdperk waarin je boek zich afspeelt, de plek op de wereld, het milieu, de hobby’s die je personages erop nahouden.

Omdat het idee nu al een tijdje in je hoofd rond zingt, zal alle informatie die je vindt meteen gekoppeld worden aan een gebeurtenis, aan een personage, aan een wending in de plot of de intrige. Nog geheel vrijblijvend, deze fase. Je hebt nog alle ruimte om op ingeslagen wegen weer terug te keren, of om drastische koerswijzigingen door te voeren.

Stap 3: lijnen uitzetten

Je hebt gedurende fase een en twee natuurlijk aantekeningen gemaakt. Die verzameling kan snel uitdijen, want je hoeft je geen zorgen te maken om de formulering of het ritme. Nu moeten er prioriteiten gesteld worden. Ten eerste bepaal je wat het belangrijkste gegeven in je boek wordt. Misschien wil je dat wel formuleren als een teaser voor een film: ‘Voor hoe veel liefde zou jij je ziel verkopen?’ Of iets dergelijks

Nu maak je ook een definitieve keuze voor je hoofdpersoon. Je bepaalt wat zijn grootste probleem is. Nu weet je wat het zwaartepunt wordt bij het schrijven. Wees daar ook trouw aan, anders weet de lezer niet waar hij zich precies druk om moet maken. Ook bij de verhaallijnen die je nu gaat bepalen moet de ontwikkeling binnen het hoofdthema de belangrijkste lijdraad zijn.

Het verloop van de gebeurtenissen kun je zo vastomlijnd bepalen als je zelf wilt. Sommigen geven losjes een richting voor zichzelf aan. Anderen schrijven per hoofdstuk op in welke situaties de hoofdpersoon verzeild raakt. Een valkuil hierbij kan zijn dat je je braaf houdt aan je eigen opzet, zonder tijdens het schrijven alert te blijven of er nog wel spanning zit in het boek dat je schrijft.

Stap 4: verkenningstochten

Je schrijft wat passages die zich afspelen op het autokerkhof, waar je een aantal scènes had bedacht. Je laat een paar belangrijke personages met elkaar kletsen, om te kijken of ze uit de verf komen. Dit is je eigen boek. Je gaat veel tijd doorbrengen op deze locaties, met deze mensen. Dus regel het zo dat het een genoegen gaat zijn. Voordat je een huis koopt, kijk je ook eerst wat voor types de buren zijn.

Stap 5: en nu aan de slag, jij

Je hebt je goed voorbereid, geloof me. Er is geen reden om het schrijven nog langer uit te stellen. Je moet ook nog wat te ontdekken overlaten voor tijdens het schrijven. Straks heb je het zodanig dichtgemetseld dat het feitelijke schrijven aanvoelt als een vervelend klusje dat ook nog moet. Hup! Van deze site af! Aan de slag.

Zoals ik in de eerste zin schreef: een boek schrijven stappenplan bestaat niet echt. Hoe doe jij het? Wat is jouw manier? Deel het hieronder met je schrijfcollega’s via een reactie…

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Dat baseer ik op mijn gevoel of de woorden raak zijn. Het heeft te maken met de energie die ik bij het schrijven ervaar. Of er vaart zit in mijn schrijven. En of de zinnen qua ritme lekker lopen. Maar is mijn verhaal daarmee ook overtuigend?

Schrijftip 1: Geloofwaardig schrijven

Overtuigingskracht heeft vooral ook te maken met geloofwaardigheid. En geloofwaardigheid is niet hetzelfde als realisme. Je kunt een heel overtuigend verhaal vertellen, vol sprookjesachtige gebeurtenissen en magische elementen. Dus waar zit ‘m die overtuigingskracht dan in?

Schrijftip 2: Schrijf in concrete details

De overtuigingskracht zit ‘m dan vooral in de details waarmee het verhaal verteld wordt.

Het geluid waarmee de deur van de heks opengaat. De geur van het gif in de appel die Sneeuwwitje krijgt. De geluiden in het bos als Klein Duimpje en zijn broertjes en zusjes er hun eerste nacht doorbrengen.

Als de details levensecht overkomen, dan overtuigt je verhaal. Het geluid van een druppende kraan. Als de lezer je beschrijvingen herkent uit zijn eigen ervaring dan is hij geneigd jou als schrijver geloven.

Schrijftip 3: Tonen niet noemen

Een ander element is dat je de dingen in je verhaal vooral toont in plaats van ze te benoemen. ‘Tonen niet noemen’ is misschien wel de belangrijkste regel om een beeldende stijl te ontwikkelen en je lezer te overtuigen.

Schrijftip 4: Levensechte personages

Met enige kennis van je eigen drijfveren of die van anderen, zul je geloofwaardiger karakters neerzetten. Wat personages in een verhaal doen, moet aansluiten bij hoe de lezer ze heeft leren kennen.

Maar daarnaast moeten ze niet al te eenduidig zijn. Een verlegen iemand kan op een cruciaal moment ineens heel daadkrachtig zijn. Alleen zul je dan eerder al een klein teken van die daadkracht moeten introduceren.

Een onverwachte handeling mag niet uit de lucht komen vallen. Hij moet logisch zijn op basis van de misschien ongewone omstandigheden. Of omdat het er al aan zat te komen dat je karakter zich zo kon ontwikkelen.

Schrijftip 5: Schrijf over je eigen ervaringen

Ik ben nooit gestorven. Wel ben ik erbij geweest toen een dierbaar familielid stierf.

Ik heb gezien hoe hard zijn ademhaling werkte. Hoe zijn borst steeds lichter bewoog. Hoe hij tenslotte gaapte en hoe zijn gezicht ontspande. Daarnaast weet ik hoe het voelt om in slaap te vallen.

Die waarnemingen combineer ik in mijn beleving als ik wil beschrijven hoe het is om dood te gaan.

En als je iets echt niet zelf hebt beleefd kun je erover lezen. Een film zien. Onderzoek doen. Of iemand interviewen.

Het is tweedehands ervaring, maar als je niets beters hebt kom je er, met inlevingsvermogen, een heel eind mee. Laat je verhaal lezen door iemand die het kan weten.

Schrijftip 6: Combineer ervaring

Twee jaar geleden zag ik het schilderij van de Russische schilder Repin. De held vliegt op een vliegend tapijt over de steppe en ik wist precies hoe het moet zijn.

Dus vliegt je hoofdpersoon weg op een vliegend tapijt? Zoek in je eigen herinnering naar een ervaring die er op lijkt. Je hebt vast wel eens achterop bij iemand op de brommer gezeten. En waarschijnlijk ken je ook het gevoel van op het water drijven. Combineer die twee ervaringen. Het fluiten van de wind in je oren. De tranen in je ogen van de wind. En het gevoel van golven onder je lijf.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Boven de grijze laagbouw kringelt rook de lucht in. In de berm ligt naast een overvolle, gele vuilnisbak een rood cola-blikje in de berm. Links van ons strekt het rechte Amsterdamrijnkanaal zich uit, er hangt een lage cumulusbewolking boven de horizon.

Op het eerste gezicht niets bijzonders. Toch is dit moment waarop ik echt leerde proza schrijven. Ik leerde proza schrijven, omdat ik leerde kijken.

Omgeving als inspiratie

Schrijven is kijken. Dat leerde ik toen ik mijn eerste journalistieke cursus volgde.

Voordat we aan onze artikelen begonnen, moesten we onze gewone, dagelijkse omgeving beschrijven.

‘Een verhaal heeft een setting nodig,’ zei mijn docent. ‘Elke situatie heeft een achtergrond. Oefen je erin deze te beschrijven.’

Met deze opdracht in mijn hoofd, ging ik anders kijken. Het ogenschijnlijke saaie industrieterrein werd opeens interessant. Elk detail leek er toe te doen.

In die tijd was ik net gestopt met mijn studie Sociale Geografie. Deze studie had ik ooit gekozen omdat ik meer over de wereld om me heen wilde leren. Maar in plaats van het veld te verkennen, had ik vele uren in de bibliotheek door gebracht. Ik leerde van alles over geografische theorieën, maar voor mijn gevoel niets over mijn omgeving.

Mijn blik opende zich tijdens die journalistieke cursus. Natuurlijk waren dat cola-blikje, die rook, dat kanaal er altijd al geweest. Maar nu ze de basis zouden vormen van mijn verhaal, zag ik ze opeens. De wereld was geen theorie meer, maar een onmisbaar element van mijn verhaal. De wereld kwam tot leven.

Zintuiglijk schrijven leer je zo

Sinds ik zelf les geef, begin ik mijn opdrachten altijd met de zintuigen. Kijk om je heen. Luister, ruik, proef. Dat is de basis van al je schrijven.

Als we om ons heen kijken, zien we geen woorden. Alleen in Hollywood prijken er grote letters in het landschap die beschrijven waar je bent. In mijn achtertuin staat nergens het woord ‘ Sandwijck’ of ‘mooi’.

Woorden roepen dus niet direct beelden op. Mooi zegt niets. Lage ochtendmist en groen landgoed wel. Dat zijn beelden.

Wij beleven de wereld via onze zintuigen. Maar dat vergeten we vaak. We denken dat we alles in woorden beleven. We schrijven: ik ben ongelukkig. Maar het gevoel wat er onder ligt, is dat holle gevoel in de maag, dat zware gevoel op de schouders. We schrijven: het is een mistroostige dag. Maar dat begon bij het zien van kale bomen, van nat, zwart asfalt.

Uiteindelijk is alles terug te brengen naar de zintuigen.

Proza schrijven: schrijf in scenes

Vorig jaar heb ik een masterclass van de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts gevolgd. Omdat zij jarenlang als docente in de theaterwereld heeft gewerkt, wist zij goed over te brengen dat een verhaal concreet en zichtbaar moet zijn.

Ze stimuleerde ons om je eigen boek vooral als een aaneenschakeling van scenes te zien. Scenes die je daadwerkelijk zou kunnen uitspelen. ‘Dit wil ik zien!’ riep ze nadat ik mijn verhaal had voorgelezen. En ze nodigde me uit op de speelvloer om mijn verhaal uit te beelden. ‘Loop zoals je hoofdpersonage.’

Als schrijver heb je steeds de uitdaging om de vertaalslag naar de realiteit maken. Om niet in abstracte begrippen proza te schrijven, maar om vanuit de zintuigen te schrijven. Dàt maakt je tekst voelbaar en zichtbaar.

Tonen in plaats van vertellen

Sinds die tocht op de motor, begreep ik het verschil tussen tonen en vertellen. Ik schreef daarna niet op: ik reed door een saai industrieterrein. Maar ik gaf de details. Ik liet de lezer het landschap zien. Ik toonde het.

Door te tonen, zet je een stap naar de wereld toe. Door te vertellen, zet je er een stap vandaan. Schrijven is aanwezig zijn. Als je daarmee begint, heb je de basis van je boek.

Proza schrijven is oefenen

Schrijven leer je zo door elke keer je zintuigen aan te wakkeren. Beschrijf de wandeling van je huis naar je werk. Beschrijf de kassière van je vaste supermarkt. Ga in een café zitten schrijven. Geef je omgeving een plek in je schrijven.

En wordt steeds specifieker. Zoom als het ware in. Wat is de textuur van het tafelkleed? Wat groeit er onder de struiken? Wat zijn de patronen op de kiezels?

Begin bij het hier en nu. Dat is de beste manier om proza te leren schrijven.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Het huis behoort toe aan je hoofdpersoon. Zij is degene om wie het verhaal draait. Zij is ook degene met wie de lezer meeleeft. In jouw eigen boek kunnen veertig nevenpersonages rondlopen, of misschien maar twee. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is dat ze iets duidelijk maken over de hoofdpersoon.

In dienst van de hoofdpersoon

Laten we een hoofdpersoon kiezen. We noemen haar Gwen. In haar huis – haar leven – lopen verschillende andere mensen rond.

Bijvoorbeeld Pia. Zij heeft de gewoonte om ’s ochtends vroeg te oefenen voor haar paaldans act. Daarmee maakt ze Gwen wakker. Het personage Pia laat hiermee zien, dat Gwen geen ochtendmens is.

Maar dat niet alleen. Ze geeft de schrijver de kans om te laten zien hoe Gwen met deze situatie omgaat. Koopt ze de dikste oordoppen die ze bij de Etos kan vinden? Of forceert ze met een karatetrap de deur van Pia’s kamer en slaat ze haar vervolgens met haar hoofd tegen de bedrand? Twee nogal verschillende reacties, die veel duidelijk zouden maken over Gwen. Leren schrijven is: leren jezelf mogelijkheden verschaffen.

Zie de personages in je eigen boek als het begeleidingscombo van je hoofdpersoon. Op Gwen staan de lampen gericht; haar zang trekt alle aandacht.

Maar de begeleidingsband kan haar stem breekbaar en intiem laten klinken als ze zacht spelen. Of als de drummer en de blazers tekeer gaan kunnen ze haar dwingen ongenadig uit te halen om er bovenuit te komen.

Uitgesproken personages

Hoe uitgesprokener je personages zijn, hoe leuker een boek schrijven wordt. In Oblomov, de roman van Gontsjarow, is de hoofdpersoon een lamzak die nauwelijks van de divan te krijgen is. Zelfs zichzelf aankleden in de ochtend ervaart hij als een enorme opgave. Zijn bode, Zachar, is humeurig, onwillig en onbeschoft.

Zet deze twee mensen bij elkaar in de kamer en de scène zal helder en levendig zijn. En een genot om te schrijven.

Niet alledaags

Personages bedenken kun je doen voordat je begint te schrijven. Ik pleit ervoor om zaken als: beroep, uiterlijk, karaktereigenschappen en mogelijke gebreken of tekortkomingen ver van het alledaagse te houden.

Een lezer wil dingen zien die hij nog niet kent. Situaties die hij wel herkent, maar de omstandigheden waaronder die gepresenteerd worden, zijn nieuw.

Zoete inval

Iedereen weet hoe het is om wakker gemaakt te worden door een huisgenoot. Maar dat je onderbuurvrouw een paal vlak onder je bed aan het plafond heeft bevestigd, en dat het geslinger kraakt en knarst, dát niet. Natuurlijk bedenk je ook nieuwe eigenschappen van je personage tijdens het schrijven. Of zelfs hele nieuwe personages.

Deze zoete inval (om maar in termen van een woning te blijven) maakt het schrijven juist zo spannend.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Maar op het moment dat ik me achter mijn schrijftafel wilde zetten, kwam er meestal iets tussen. Een telefoontje van een vriendin in huwelijkscrisis. E-mail die dringend op antwoord wachtte. Oh ja, en ook nog mijn tafel die te vol lag om te kunnen schrijven.

Daarna had ik meestal geen ruimte meer in mijn hoofd voor mijn roman.

Tijdgebrek als hindernis

Om te kunnen verdwalen in mijn roman, heb ik een zee van tijd nodig, het vooruitzicht op een eindeloze ongestoorde periode. Want voor dwaaltochten moet ik elke planning kunnen laten varen. Ook die van tijd. Dat dacht ik.

Perfectionisme als hindernis

Het andere obstakel was dat ik in die schrijftijd ook meteen fantastisch moest produceren van mezelf. Het was kostbare tijd en die mocht ik niet verspillen met zomaar wat geklieder.

Het gevolg was dat elke zin die ik onder druk stond. Het moest meteen prachtig zijn. En prachtig dat hield heel veel dingen in. Ik moest mooi opgebouwde zinnen schrijven, precies de juiste woorden kiezen en daarnaast natuurlijk iets zinvols te melden hebben. Zo dacht ik.

En dat allemaal in een dagdeel. Ga er maar aan staan. Geen wonder dat me bij voorbaat al de moed in de schoenen zonk.

Ochtendpagina’s schrijven

Om al die obstakels uit de weg te ruimen heb ik de allerbeste schrijfoefening gevonden. Hij staat in het boek The Artist Way van Julia Cameron en hij gaat zo:

Elke ochtend, voor je aan je dagelijkse beslommeringen begint, schrijf je drie pagina’s vol met alles wat er in je hoofd op wil komen. Je schrijft met de hand in een speciaal daarvoor bestemd schrift. Daarbij geef je jezelf de ruimte om slordig te schrijven, niet te letten op grammatica, spelling of zinsbouw.

Je mag overal over schrijven. Dus ook aan je roman. Maar je probeert wel om je pen zoveel mogelijk in beweging te houden. Als je niets meer weet te schrijven, dan schrijf je daarover. Tijdens het schrijven mag je niet teruglezen. Verder mag alles. Als je maar doorschrijft.

Ruimte om rotzooi te schrijven

Ik kocht een groot schrift. Ik zocht een lekkere vulpen uit en ik begon te schrijven. Ik moest vooral leren om mezelf weer toe te staan om te kliederen. Precies zoals ik in het begin deed, toen ik nog geen schrijfpretenties had.

Bijna elke dag, een uur schrijven. Meteen na het douchen en aankleden. Voor ik mijn e-mail beantwoordde. Voor ik at of de afwas deed. Of aan het werk ging. Soms begon ik met tegenzin. Maar steeds vergat ik mezelf in het proces.

Ruimte om tijd te verliezen

In ontdek steeds weer dat ik hooguit 2 uur nodig heb om lekker te kunnen schrijven. Dat ik heel wat af kan dwalen in die 3 bladzijden. En ook merk ik dat er na drie kwartier vaak een dood moment komt. Ik weet dan even niets meer te schrijven. Als ik die twijfel dan gewoon maar opschrijf, dan kom ik weer een laagje dieper. En ontstaat dan een nieuwe gedachtestroom.

Effectiever schrijven

Ik hoor nog steeds alle commentaren in mijn hoofd over hoe zinloos en waardeloos het wel is wat ik deed. Maar als ik na een tijd mijn ‘ochtendpagina’s’ teruglees, zie ik dat ik af en toe verrassende zijsporen ben ingeslagen.

Naast mijn ‘ochtendpagina’s’ kan ik alles doen wat ik anders ook doe en veel effectiever. Alsof mijn hoofd ook meteen is opgeruimd.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

1. Oud en nieuw geeft afstand

De grens tussen het ene jaar en het andere laat je even stil staan. Het is een moment waarop we kunnen zeggen; mijn jaar was als een tornado. Of: mijn jaar was als een stilstaande vijver. Alleen met oud en nieuw kunnen we die dingen over ons leven zeggen. Die zeg je niet in maart of in augustus. Dan ben je ondergedompeld in je jaar, in je leven.

In dat gat tussen het ene en het andere jaar heb je meer afstand. Deze houding, met enige afstand naar je leven kijken, is de perfecte schrijfhouding. Hierdoor kan je beter generaliseren en stelliger schrijven, je ziet de dingen in een groter perspectief.

2. Oud en nieuw helpt om te ordenen

Bovendien is oud en nieuw een scharnier in je leven. Bijna niemand vraagt je: Wat deed je in 2005 op 3 maart? Maar wel: waar was je in 2005 met oud en nieuw? We ordenen ons leven aan de hand van deze schakels tussen het ene jaar en het andere. Schrijven aan de hand van deze schakels, of keerpunten, is heel behulpzaam.

Het is een goede manier waarop je een boek kan ordenen. Of dat boek nu over jezelf gaat of over een fictief personage, het helpt om alle keerpunten op te schrijven. Zo breng je structuur aan.

De jaarwisseling waarop je besloot te stoppen met werken. De jaarwisseling toen je halfdronken in de armen van je zwager viel. De oud en nieuw toen je voor het eerst alleen was. Feestdagen zijn vaak keerpunten, omdat we ze zo bewust ervaren. Het is anders dan zomaar een dag. Je onthoudt beter waar je was op 31 december. Wie er waren, hoe je je voelde. Je zou zelf een boek kunnen schrijven, door alleen maar de opeenvolgende jaarwisselingen te beschrijven.

3.Oud en nieuw verscherpt de tegenstellingen

Bovendien is oud en nieuw een manier om te vergelijken. Wat is er dit jaar anders dan vorig jaar? Wat is hetzelfde? Oud en nieuw geeft je een moment waartegen je dingen af kan zetten. Door deze jaarwisseling met die van vorig jaar te vergelijken, beschrijf je een ontwikkeling. Vooral door de nadruk te leggen op de dingen die anders zijn, creëer je spanning. Tegenstellingen maken een verhaal interessant.

4 . Een jaar is een kader

Bovendien is oud en nieuw het moment om herinneringen op te halen. Waarom? Omdat je ze kan kaderen. Het gaat over 1 jaar. En niet over een heel leven. Dat schrijft makkelijker. Je gelukkigste moment van het afgelopen jaar, je verdrietigste, je meest saaie week, de bijzonderste ontmoeting, het lekkerste eten, de verste reis. Binnen het kader van een jaar kan je op zoek gaan hoogtepunten, dieptepunten en keerpunten. Dat is brandstof waarop je schrijfmotor goed werkt.

5. Oud en nieuw vergroot je verbeelding

En natuurlijk is oud en nieuw ook het moment om vooruit te kijken. Het is het moment waarop we goede voornemens maken, waarop we fantaseren over een beter leven. Met oud en nieuw is ons voorstellingsvermogen het grootst. Doordat we elk jaar een nieuwe start maken, durven we te fantaseren. ‘Dit jaar ga ik zelf mijn boek schrijven.’ We hebben een heel jaar om onze dromen waar te maken.

Deze fantasie kan je inzetten voor je schrijfwerk. Verzin je meest ideale 2011. Laat je door geen enkele praktische gedachte beperken. Beschrijf een ideaal leven. Dat is een goede oefening in grenzeloos schrijven. Gebruik dat sprankje hoop, geloof dat je hebt met oud en nieuw om een andere wereld op papier te zetten.

Vuur je woorden nu af

Dus: oud en nieuw geeft je de kans om met gezonde afstand naar je eigen leven te kijken, zodat je makkelijker zelf een boek kan schrijven. Het is een keerpunt aan de hand waarvan je een verhaal kan ordenen. Oud en nieuw helpt je om tegenstellingen in je verhaal aan te scherpen. Schrijven over het afgelopen jaar helpt je om te kaderen en schrijven over het aankomende jaar vergroot je verbeelding.

Vuur je woorden nu af en laat ons weten hoe jouw oud en nieuw was. Wat was hetzelfde als vorig jaar en wat was er anders? En als wat leefde jij vorig jaar? En hoe zou je volgend jaar willen leven?

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Elke auteur heeft een genre waarin ze uitblinkt. De één hoeft maar een toetsenbord aan te raken of er verschijnen gedichten op het scherm. De ander probeert uit alle macht een artikel te schrijven, maar voor ze het weet staat er weer een column. Wees je bewust van waar je kracht ligt. Doe jezelf geen geweld aan door krampachtig te blijven zwoegen op een genre dat je niet ligt.

Potentieel tot uiting brengen

Een lijvige roman schrijven, dat is de droom van veel beginnende auteurs. De 100 meter sprint is het koningsnummer van de Olympische spelen. Op de een of andere manier heeft de roman die positie weten te bemachtigen binnen de literatuur. Maar voor veel schrijvers is de roman niet de ultieme uitingsvorm. Door toch te volharden in je romanpogingen frustreer je jezelf. Je potentieel komt niet tot uiting.

Korte verhalen minder Prestige?

Neem nou het korte verhaal. Dat is het ondergeschoven kindje van het boekenvak. Uitgeverijen brengen liever romans uit, omdat er meer van verkocht worden. Schrijvers ook, wellicht om dezelfde reden, en waarschijnlijk ook omdat dat meer prestige oplevert.

Joost Zwagerman maakt zich daar kwaad over in het voorwoord van De bloemlezing De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 korte verhalen. Nederland schat zijn traditie van het korte verhaal – de Vlamingen zeggen: kortverhaal – niet op waarde, stelt hij. Zwagerman is ervan overtuigd dat het korte verhaal niet onderdoet voor de roman.

‘Het is af…’

Dus bemerk jij dat je beter tot je recht komt door korte verhalen te schrijven, bekwaam je dan dáárin. Er zitten veel voordelen aan. Om te beginnen: het heerlijke gevoel dat je overvalt als je kunt zeggen: het is af. Romanschrijvers valt dat gevoel maar eens in de paar jaar te beurt.

Get published!

Een verhaal schrijven vermeerdert de mogelijkheden om te publiceren. Er bestaan tientallen literaire tijdschriften waar je je verhalen heen kunt sturen. Het betaalt allemaal niet denderend, maar de simpele gewaarwording je tekst in druk te zien voelt altijd goed. Bovendien is het telkens weer een stimulans om snel aan een nieuw verhaal te beginnen. En: het is goed voor de contacten bij uitgeverijen.

Van korte verhalen naar het grote werk

Mocht je de ambitie om een roman te schrijven niet willen opgeven, dan nog is het korte verhaal een aan te raden genre. Het volhouden van een spanningsboog is iets dat je moet oefenen. Heb je dat onder de knie in je verhalen, dan zal het je gemakkelijker afgaan als je daarna een langere tekst probeert. Zie het als een opstapje naar het grote werk.

Sommige schrijvers zijn het daar niet mee eens. Nelleke Noordervliet raadt aspirant-schrijvers aan om met een roman te beginnen en zich daarna pas aan korte verhalen te wagen. ‘Een kort verhaal moet in een paar bladzijden een hele wereld bevatten en er mag niets, maar dan ook niets fout in staan; dat valt meteen op.’

Gabriel García Márquez vindt bij het schrijven van een boek de eerste alinea het moeilijkst is. ‘Als ik die eenmaal heb, gaat de rest vanzelf. Daarom is een verhalenbundel veel moeilijker te schrijven dan een roman. Elke keer moet je weer van voor af aan beginnen.’

Subtiel gebaar

Het korte verhaal heeft de potentie een lezer te raken in een onbewaakt moment. In een intens beleefde, korte tijdspanne stoot je de lezer uit zijn evenwicht. Hij vangt een glimp op van een wereld die hij tot voor kort niet kende. En tijdens die glimp was hij, toevallig genoeg, getuige van het meest betekenisvolle moment denkbaar. ‘Een goed kort verhaal draalt en talmt even om vervolgens een subtiel gebaar naar je te maken,’ schrijft Zwagerman.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Maar als ik dan probeerde om de scènes te gaan schrijven, streepte ik de woorden sneller weg dan ze tevoorschijn kwamen. Mijn schema leek meer op een invuloefening en ik verloor elke inspiratie. Er leek een onoverbrugbare kloof te bestaan tussen mijn planmatig denken en mijn verbeelding.

1) Schrijven is een proces

Stel je een tweeling, dezelfde oogopslag, dezelfde gebaren. Je houdt ze nauwelijks uit elkaar. Ze spelen samen met de blokkendoos. In aanpak zijn ze echter volkomen tegengesteld aan elkaar.

De intuïtieve broer begint meteen zijn blokken te stapelen. Een methode is ver te zoeken. Zijn bouwsel ziet er nogal grillig uit. De blokken liggen schots en scheef. Hier en daar zijn gaten ontstaan die ramen of schietgaten zouden kunnen zijn.

De planmatige broer kijkt een poosje kritisch toe. Af en toe legt hij een steen recht. Tot hij het niet langer aan kan zien en zich er mee gaat bemoeien. Elke steen die zijn broer neerlegt haalt hij weer weg. Er wordt geduwd. Er vallen klappen en al gauw ligt het bouwsel weer in losse blokken over de vloer verspreid. Beide broers zitten in een hoek te mokken.

Iets dergelijks gebeurt er als je hersenhelften overhoop liggen met elkaar.

2) Schrijven is helderheid zoeken

Er zijn veel redenen te bedenken waardoor je schrijfproces stagneert. Maar veel schrijversblok, angst voor de witte pagina of twijfel aan jezelf als schrijver wordt veroorzaakt door een onduidelijke taakverdeling tussen linker en rechter hersenhelft. Want het schrijven van een omvangrijk project als je eigen boek, is een kwestie van nauwe samenwerking tussen twee heel verschillende kanten van jezelf.

Uiterlijk lijken ze misschien wel op elkaar. Ze zitten allebei met een pen in hun hand voor zich uit te staren, maar van binnen zijn ze elkaars tegenpool.

De rechter hersenhelft springt van de hak op de tak, werkt associatief en komt met de mooie wilde ideeën. De linker is methodisch en rechtlijnig en in staat dingen te ordenen en samen te voegen tot een evenwichtig geheel. Elk is specialist in wat hij doet. Elk moeten ze de ruimte krijgen om op het juiste moment werk te doen.

3) Schrijven is taken kiezen

Ga bij jezelf na; voor welke taak is het tijd? Moet je eerst een hoop ruwe tekst gaan produceren om erachter te komen wat er allemaal speelt in je verhaal? Of is het tijd om een aantal dingen op een rij te zetten en een eerste lijn op te zetten.

Met andere woorden; is het tijd om na te denken of moet je wild galopperen: met je pen in je hand je eerste materiaal opdiepen? Is het tijd voor je linker- of voor rechter hersenhelft?

Laat je rechter hersenhelft doen wat hij het beste kan, ongebreideld ideeën spuien, associëren en van de hak op de tak springen. Dus laat hem naar hartenlust schrijven, zonder inmenging van je linker hersenhelft. Zonder zorg om nut of doel. Hoe wilder hoe beter.

Linkerbroer mag doorgaan met mopperen, maar in zijn eigen hoek. Zonder zich verder te bemoeien met wat rechterbroer schrijft. Tot rechterbroer helemaal is uitgeraasd.

Pas als zijn werk een poosje heeft mogen liggen, mag linkerbroer er iets over zeggen, en dan liefst niet meteen over elk detail, maar eerst over de grote lijn.

• Welke elementen uit je tekst zijn bruikbaar voor je verhaal?
• Kan hij de belangrijkste lijn ontdekken?
• Welke ideeën zijn het meest geschikt?
• Wie is de hoofdpersoon?
• Wie zou dit verhaal moeten vertellen? (Perspectief)
• Van welk moment tot welk moment strekt het verhaal zich uit? (Vertelde tijd) Etc.
• Linkerbroer heeft tot taak het eerste lijnen uit te zetten.

Schrijfoefening

Voor rechterhersenhelft:

Schrijf 20 minuten voor de vuist weg, alles wat er in je op komt. Daarbij onderdruk je elke neiging om iets door te strepen of je tekst terug te lezen. Volg die onzinnige gedachte of rare formulering die je anders zou verwerpen.

Schrijf dat woord op dat volgens jou niet bestaat. Maak die kromme zin toch maar af. Houd je pen in beweging. Als je echt niet verder kunt met een zin dan begin je gewoon middenin aan een nieuwe gedachte. Laat je tekst een poosje liggen.

Voor linkerhersenhelft:

Lees je tekst door. Onderstreep de zinnen of ideeën die bruikbaar zijn voor een verhaal. Maak evt. een mindmap rondom je zinnen. Voeg daar zinnen of woorden aan toe die erbij horen. Bedenk een hoofdpersoon, een plaats en een verhaallijn rondom je zinnen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

‘Toch staat het elke week op mijn to-do lijstje,’ zegt ze. ’Maar het lukt me niet eens om een korte blog te schrijven.’

Hoe komt dat? Waarom gaan we niet simpelweg schrijven als we dat zo graag willen? Waarom werkt Ank heel trouw haar hele lijstje af, maar schuift ze het schrijven altijd door naar de volgende week? En het is niet alleen Ank die dat doet. Ik doe het zelf ook. En ik zie het bij al mijn cursisten gebeuren.

Dat komt omdat we naar de verkeerde stem in ons luisteren.

Toestemming om roman te schrijven

‘Elke keer als ik ga schrijven, bedenk ik me dat ik eigenlijk niets te zeggen heb,’ zegt Ank. ‘En dat er al zoveel mensen schrijven.’

Deze kritische stem is de reden waarom we keer op keer niet gaan schrijven.

‘Ik wacht eigenlijk totdat iets in mij zegt dat het goed is om te gaan schrijven,’ vervolgt Ank.

Ank wacht op toestemming. Toestemming van die strenge stem in haar hoofd die haar keer op keer vertelt dat ze geen boek kan schrijven, dat ze niets te zeggen heeft.

De criticus

Dat gaat niet gebeuren. Deze stem, die Julia Cameron in haar schrijfboek ‘The Artist’s Way‘ de censor, of de innerlijke criticus, noemt, zal altijd ondermijnende dingen blijven zeggen over je schrijven.

Toen ik een schrijfcursus bij Natalie Goldberg volgde, zag ik daarvan het levende bewijs. Natalie liet ons tien minuten lang vanuit deze criticus schrijven.

Natalie schreef ook mee en las haar stuk later voor. ‘Je kan niet schrijven, je zal hier nooit van kunnen leven, je bent geen schrijfster.’ Ondertussen heeft Natalie velen schrijfboeken op haar naam staan en is ze wereldwijd een erkend schrijfdocente. ‘Mijn criticus is ontzettend achterhaald, hij zegt al jaren hetzelfde.’

Dit liet mij glashelder zien dat het geen zin heeft om te wachten totdat mijn criticus zijn kop dicht houdt. Die zal altijd door blijven praten. De kunst is om naar een andere stem te leren luisteren. Eentje die niet zo hard schreeuwt als de criticus, maar de stem die elke week weer ‘schrijf je roman’ op je lijstje zet.

De schepper

Julia Cameron noemt die stem het artistieke brein, die niet zoals het logische brein hecht aan efficiëntie en nut, maar poëtisch en onlogisch is. Het artistieke brein, oftewel de schepper, kan niet wachten totdat we eindelijk gaan schrijven.

Dit is de stem die ons toestemming zou moeten geven om een boek te schrijven en niet de criticus.

Maar het is een hele kunst om naar deze stem, die aanspoort om ons creatief te uiten, te luisteren en de kritische stem te negeren. Het is dan ook geen goed idee om te gaan zitten wachten op een teken van leven van het artistieke brein. Zij wacht, zwijgt en komt pas echt tot leven als je daadwerkelijk gaat schrijven.

De kunst is dus om, ondanks het woordenvuur van de criticus, gewoon te gaan zitten en toch te schrijven. Maar hoe doe je dat dan?

Schrijf je roman

Ten eerste helpt het als je die kritische stem in je leert herkennen. Dat is het halve werk. Dat je die stem leert te zien voor wat hij is. Een sterke stem. Maar niet de enige.

Ga er niet mee in discussie, dat win je nooit. Maar probeer om niet alle autoriteit aan deze stem te geven.

Soms helpt het om ergens anders ‘toestemming’ te vinden. Zoals in een schrijfcursus. Als schrijfdocente is het mijn voornaamste taak mensen toestemming te geven om simpelweg te schrijven. Iets wat de criticus meestal niet toestaat. Maar als je opdrachten en huiswerk krijgt, is de drempel om te gaan schrijven veel lager.

Het kan ook helpen om de ochtendpagina’s te schrijven, die Geerteke nu ook doet. Door simpelweg elke ochtend drie pagina’s te schrijven, geef je de criticus minder ruimte. En als je schrijft, schrijf dan in 1 keer door zodat die kritische stem niet de kans krijgt om je tekst continu van commentaar te voorzien.

Of ga eens samen met iemand anders schrijven. Dat heb ik net met Ank gedaan. Aan de hand van een kaartje uit mijn schrijf-inspiratie-spel hebben we tien minuten geschreven over onze wc’s. Onverwachte woorden begonnen te stromen. Het artistieke brein werd wakker geschreven.

Het hoofd luchten

Dus. Herken je eigen innerlijke criticus. Neem de dingen die hij zegt niet voor waar aan. En ondanks die stroom van ondermijnende twijfels: schrijf je roman. Help jezelf door een schrijfcursus te volgen of jezelf een opdracht te geven; in de vorm van de ochtendpagina’s of door tien minuten te schrijven over een concreet onderwerp.

En mocht die criticus echt zijn mond niet willen houden, geef hem dan tien minuten.

Schrijf alles op wat deze stem te zeggen heeft. En zie de humor er van in. Maak een personage van de criticus. Is hij een Indiase ambassadeur, een gestreste zakenman of een conciërge die eigenlijk dichter had willen worden? Ik hoor graag wie jij in je hoofd hebt wonen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

1) Literair tijdschrift

Wil je een boek uitgeven, dan is het handig om te weten hoe het overgrote deel van de schrijvers een contract afdwingt. Het blijkt dat deze schrijvers niet de aandacht van een uitgeverij trekken door ze een afgerond manuscript toe te sturen. Al voordat hun boek af is vallen ze op. Bijvoorbeeld door een kort verhaal te publiceren in een literair tijdschrift.

2) De zoektocht naar talent

Redacteuren op uitgeverijen zijn voortdurend op zoek naar literair talent. Ze houden bij welke nieuwe schrijvers verschijnen in de literaire tijdschriften. Als voetbal scouts die langs de velden staan bij jeugdwedstrijden gaan ze de plekken langs waar talent zich kan aandienen. En ze willen die ene parel ontdekken voordat de concurrent het doet.

3) Verhalenwedstrijd

Dus doe bijvoorbeeld mee aan een verhalenwedstrijd. De winnaars van zulke wedstrijden worden vaak benaderd door uitgeverijen. Soms dingen ze bij bosjes naar de gunsten van het nieuwe talent. De prijswinnaar kan rustig met elke geïnteresseerde uitgever een gesprek plannen en op basis daarvan een keuze maken. Dat is nog eens iets anders dan vier maanden wachten tot je een antwoord krijgt op je zending van je manuscript.

4) Bekende Nederlander worden

Een andere, redelijk omslachtige manier om een boek uitgegeven te krijgen: bekende Nederlander worden.

Dé manier om hoge oplagen te halen is op tv komen. En laat die tv nou net de thuishaven van bekende Nederlanders zijn.

Dus eerst een celebrity worden, en dan tussen neus en lippen melden dat je met een manuscript bezig bent. Ze zullen in rijen bij je op de stoep staan.

5) Wees actief in het literaire wereldje

Je moet actief zijn in het literaire wereldje. Meld je aan bij de plaatselijke club die lezingen, interviews en signeersessies met auteurs organiseert. Schrijf in de lokale krant over alles wat er op het gebied van literatuur gebeurt in de buurt. Zoals in elke branche is het handig om goede contacten te hebben. Als je iemand persoonlijk kent, zal zij met meer interesse lezen wat je hebt geschreven. Wie weet wat voor deuren zich openen.

6) Wees niet bescheiden

Het is belangrijk om actief je schrijfsels onder de aandacht te brengen. Bescheidenheid is daarbij een karaktertrek die niet van pas komt. Met kerstmis moeten de lezers van het bedrijfskrantje er weer aan geloven: een kerstverhaal van jouw hand. Redacteuren van bladen worden gek van de voorstellen voor columns die je ze steeds maar blijft toesturen. Jaar na jaar moeten de kinderen van het toneelclubje jouw gelaagde theaterteksten uit hun hoofd leren…

Om terug te komen op de 1% waartoe ik behoor: ik stuurde ooit een bundeltje met een paar verhalen naar een drietal uitgeverijen. Twee ervan wezen het beleefd af. De derde belde me terug en zei dat het boekje weliswaar veel te dun was, maar zeker veelbelovend. Gesteund door die woorden zette ik me aan het werk en vormde de verhalen om tot mijn eerste roman Bruiloften en partijen.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Mijn gesprekspartner raakt geïnteresseerd. ‘Oh, en wat schrijf je dan?’

Op die vraag heb ik in de loop van jaren redelijk adequaat leren reageren. ‘Oh, wat journalistiek werk,’ zeg ik dan. En afhankelijk van hoe ik mijn toehoorder inschat, voeg ik er dan zo achteloos mogelijk aan toe ’momenteel ben ik bezig met een roman.’

Mijn buurman zet zijn kopje neer op het schoteltje. Het moment is gekomen voor de vraag waarover me telkens het zweet uitbreekt. De vraag `welk verhaal schrijf je dan?´.

Praten over je eigen verhaal

De uitspraak dat je schrijvers vooral moet lezen maar niet naar ze moet luisteren, als het gaat over hun werk, gaat zeker op voor mij. In elke geval tijdens verjaardagen. Terwijl mijn vorkje ter aarde stort, stamel ik dingen als `beetje biografisch … hoofdpersoon die worstelt… Immigrant in New York.´ Op dat moment haken de meeste welgemeende geïnteresseerden af en wordt er overgeschakeld op een ander eenvoudiger onderwerp, zoals de kleur van de slingers.

Verhaal schrijven: waar gaat het over?

Want waar gaat het verhaal dat je wil schrijven eigenlijk over? En hoe geef je antwoord op die vraag zonder meteen te vervallen in de meest afgrijselijke clichés. Als je jezelf antwoord hoort geven op die vraag dan komen onwillekeurig allerlei gedachten in je op. Gaat het daar maar over? Melodramatisch klinkt het. Of soms lijken de parallellen met je eigen leven ineens zonneklaar.

Voor je gevoel heeft elke toevallige luisteraar meteen door dat je roman een verkapt egodocument moet zijn. Zo’n boek waarin je je eigen sores manhaftig tot literatuur probeert te verheffen.

In het beste geval bekruipt je de angst dat iemand met jouw idee aan de haal zou kunnen gaan.

Lijn van het verhaal dat je wilt schrijven

Niets zo plat als de samenvatting van het thema van het verhaal dat je schrijft. Een dergelijke samenvatting bevat niets van de rijkdom die je voor ogen staat. Niets van al die beelden en nuances die je in je verhaal wil leggen.

Het is een dodelijk en alles doodslaand benoemen van het grote thema dat zich daarmee schaart onder de miljarden eerder bedachte verhaalgegevens of beschreven thema’s van het leven.

‘Oh mijn boek gaat over een man die verliefd wordt op een vrouw en haar probeert te versieren.’

Ik schrijf een verhaal over een meisje dat ondanks een rotjeugd gelukkig wordt.

De antwoorden klinken allemaal even banaal of al eerder gehoord. Of pretentieus.

Verhaallijn benoemen helpt je afbakenen

En toch moet je er op een gegeven moment aan om je roman op een dergelijke manier samen te kunnen vatten. Misschien niet voor een willekeurige verjaardagsganger.

Maar in elk geval voor jezelf. Er komt een moment waar je voor jezelf, gefluisterd of in het opperste geheim opgeschreven, moet benoemen waar je verhaal over gaat. Dat is nodig om paal en perk te stellen aan je eindeloze verbeeldingskracht. Want veel romans gaan vroegtijdig ten onder, niet aan een gebrek van ideeën, maar eerder aan een teveel.

Voor je het weet woekert je fantasie voort en groeien er allerlei ondergrondse wortelstelsels die in feite alweer stekken zijn voor een nieuw verhaal. Of gewoon dingen die jij als schrijver moet weten over je personages, maar die in dit verhaal in elke geval niet thuishoren.

Voldoende verhalen die je kan schrijven

Je verbeelding kent geen grenzen. Informatie over de kleur van het behang in de kamer waar je hoofdpersonage zijn lang aanbeden geliefde ten slotte ten huwelijk vraagt, leidt al snel tot uitweidingen hoe hij dat behang ooit min of meer onder dwang van zijn vorige verloofde heeft gekocht en hoe naar die relatie was.

Dergelijke uitweidingen kun je beter bewaren voor een volgende roman. Of desnoods voor een vervolg op het verhaal dat je nu aan het schrijven bent. Gebruik dergelijk materiaal enkel en alleen als het direct van invloed is op de afloop van je roman.

Verhaallijn benoemen helpt spanning creëren

Het benoemen van je thema, het formuleren van een verhaallijn of ontwikkelingslijn, helpt je om bij de les te blijven. En niet een zijpad in te slaan waarin je eigenlijk het verhaal van een bijpersonage vertelt.

Dat smakeloze antwoord, dat indruist tegen de belangrijkste regel voor het schrijven van elke roman -‘tonen niet benoemen’- houdt je op het smalle paadje van waar je roman eigenlijk over moet gaan. Daarnaast helpt het om de lijn van je verhaal strak te spannen. Teveel uitweidingen maken de lijn slap. Probeer dus vroeg of laat voor jezelf antwoord te geven op die lastige vraag.

Schrijftips voor verhaal schrijven

Maar maak het leuk voor jezelf. Onderwerp jezelf niet aan de eerste de beste verjaardag met een gesprekspartner die denkt dat schrijven hetzelfde is als foutloos spellen.

In plaats van je hoofd te breken over de vraag waar je verhaal over gaat kun je het volgende proberen.

Schrijf zelf een recensie bij het verschijnen van je boek, waarin je natuurlijk kort de inhoud weergeeft, maar ook de gelegenheid hebt om je eigen stijl, je vindingen en je thema ruimschoots prijst.

Wees daarbij realistisch maar niet bescheiden.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Toch wil ik je uitdagen om daar mee te beginnen. Met slecht schrijven. Maak eens een paar supersaaie, tenenkrommende teksten. Dat helpt. Waarom? Omdat wie alleen maar goed wil schrijven, helemaal niet zal schrijven.

Sta jezelf toe een slechte schrijver te zijn. Dat is de beste manier om aan een goed boek te beginnen.

Slecht schrijven is moeilijk

Maar zo makkelijk is dat nog niet. Iets slechts schrijven.

Regelmatig geef ik mijn cursisten tijdens de eerste les van mijn meditatieve schrijfcursus de opdracht om een slechte tekst te schrijven. De ijverige cursisten zitten zuchtend en steunend achter hun papier. Hoe beschrijf je je ochtend nu zo slecht mogelijk?

Het resultaat is hilarisch. De verhalen zijn langdradig en komen niet op gang. We zijn deelgenoot van een hopeloze stroom van verwarrende en destructieve gedachten. Eindeloze woordherhalingen. Korte zinnen op slome voeten. Beperkt woordbereik.

Slechte teksten zijn zo slecht nog niet

Maar helaas. De verhalen zijn zo slecht, dat ze toch goed zijn. Een opsomming van dwangmatige gedachten geeft een kijkje in het hoofd van het personage. Het continu herhalen van een woord, geeft een onverwacht ritme. En dat eindeloze geluid van de regen op de ramen. Toch mooi.

Mooie woorden zijn als onkruid. Ook als je een tuin probeert te betegelen met zogenaamd slechte woorden, weten ze zich nog een weg naar boven te werken.

Zijn wij slechte schrijvers?

Wij schrijvers zijn als de dood dat wat ze iets slechts zullen schrijven. Alsof het onze ware natuur is om slecht te schrijven. Dat als we de controle los laten, we niet-lopende, saaie, hakkelige stukken schrijven.

En dan begin je aan je eigen boek met het krampachtige idee dat als je niet oppast iedereen al snel zal ontdekken dat je een eigenlijk een barslechte schrijvers bent.

Goed of slecht bestaat niet

Normaal als cursisten beginnen met voorlezen, verontschuldigen ze zich vaak dat hun verhaal niet goed is. Met deze opdracht gebeurt het omgekeerde. Deelnemers laten weten dat de tekst helaas toch niet zo slecht geworden is.

De woorden slecht en goed zeggen dus helemaal niets. Of het nu goed of slecht moet zijn, het is beide even blokkerend. Ook als we iets slechts willen schrijven, zijn we bang dat we het verkeerd doen. Terwijl dat juist de opdracht is.

Het is niet zo dat we van nature verschrikkelijke schrijvers zijn. Anders zou dat slechte schrijven ons heel gemakkelijk afgaan. Nee, het gaat om de hoge verwachtingen die we hebben van ons schrijven. Het maakt niet uit wat we verwachten. Verwachtingen op zich maken schrijven moeilijk.

Verwachtingen blokkeren

Doordat we zulke hoge verwachtingen hebben van onszelf, hebben we geen heldere kijk meer op onze verhalen. We meten elk schrijfsel aan dat ‘goede boek’ dat we uiteindelijk willen maken.

De woorden goed en slecht zeggen niets over een tekst, maar alles over de schrijver.

Een schrijver die niets slechts durft te maken, zal uiteindelijk niet veel schrijven. Ook geen zogenaamde goede dingen.

Mij heeft het geholpen om te zinken naar het gebied onder deze beperkte tweedeling. Ik heb gezwommen tussen knappe woorden, lelijke woorden, bizarre woorden, onbegrijpelijke woorden, stromende woorden, stilstaande woorden. Zonder ze goed of slecht te noemen. Want uiteindelijk doe je daarmee elk woord, en vooral jezelf te kort.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Spanningsboog aanbrengen

Veel mensen denken dat je eerst een volledig uitgedachte verhaallijn (synopsis) moet hebben voordat je begint met het schrijven van eigen roman. Ik vind dat niet echt nodig. Je moet de wil hebben om vanaf het eerste woord de lezer in de houdgreep te klemmen. En vervolgens niet meer los te laten. Of je dat voor elkaar krijgt heeft alles te maken met de spanningsboog die je aanbrengt. En die kan ook schrijvenderwijs tot stand komen.

Stel je de spanningsboog voor als een koepelvormige boog die je verhaal overkapt.

Laten we zeggen dat het regent, en dat je de lezer met die overkapping voortdurend bescherming moet bieden.

Als de spanningsboog nu gaten vertoont, dan zal je lezer een ander heenkomen zoeken, want op een nat pak zit niemand te wachten.

Een roman schrijven doe je niet vanuit het niets

De spanning vasthouden kun je niet zomaar. Het is als een spier, die je door oefening steeds sterker maakt en die daardoor aan uithoudingsvermogen wint. Als je een ongetrainde hardloper bent, kun je beter niet meteen met de marathon te beginnen. Bij een roman schrijven geldt hetzelfde.

Je kunt het beste beginnen met een kort verhaal. Dan doe je ervaring op. Je merkt hoe je de lezer kunt boeien. Hoe je haar aan de hand meeneemt door je verhaal. Hoe je zorgt dat er in elke alinea iets te beleven valt. Zodra je dat beheerst, kun je aan iets langers beginnen. En zo steeds een stapje verder.

Wending en dilemma in je roman

Voor stuwing in je roman heb je dilemma’s nodig. Je moet je personages in een zo lastig mogelijk parket brengen. Geef ze problemen, anders wordt je verhaal vrijblijvend. Zodra je hoofdpersoon denkt te kunnen ontsnappen aan de moeilijkheden, moet jij iets verzinnen waardoor dat toch weer niet lukt.

Om dynamiek aan te brengen in de tekst maak je gebruik van wendingen. Als het verhaal continu in dezelfde richting kabbelt, wordt het saai. Dus gooi je op gezette tijden het roer helemaal om. Zo blijft de lezer bij de les (en de afwisseling maakt het schrijven van een roman ook plezieriger).

De wending wordt vaak aangeslingerd door het dilemma. Dus die twee zijn nauw met elkaar verbonden. Als je roman een auto is, dan is het dilemma de motor en de wending het stuur. Aan een motor zonder stuur heb je niets en andersom evenmin. Dwing je personages om keuzes te maken door ze het water tot aan de lippen te brengen. Zo lokt het een het ander uit.

Reality check

Wil jij een roman schrijven die van begin tot einde boeit? Vraag je dan bij elke passage af wat er precies zo spannend aan is. Als je dat niet kunt formuleren, dan weet je dat er iets ontbreekt. Vraag vrienden en bekenden om fragmenten uit je tekst te lezen. Laat ze dan aangeven welke stukken ze boeiend vonden en welke niet. Zo kom je erachter of je op de goede weg zit!

En onthoud: soms is het frustrerend dat je de pagina’s waar je zo op geploeterd hebt moet schrappen. Maar uiteindelijk geeft het altijd voldoening als je tekst ervan opknapt.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Op de voorkant ervan heb ik een tekening geplakt van Peter van Straten. Een man zit wanhopig voorover gebogen op de rand van zijn bed. De handen in het haar. Zijn vrouw, in nachthemd, zit troostend achter hem. Het onderschrift luidt: ‘Dan schrijf je dat boek toch gewoon niet, gekkie.’

Het is om precies te zijn twintig jaar en zes maanden geleden dat ik het eerste fragment schreef voor mijn boek. Ik stuurde die fragmenten op naar de Schrijversvakschool en werd aangenomen.

Tijdens mijn opleiding probeerde ik verder te werken aan mijn roman. Ik schreef een synopsis. Leverde trouw fragmenten in. Handgeschreven, getypt of uitgeprint. Ik borg het allemaal op in die map.

Mijn leraren twijfelden aan mijn aanleg en aan de haalbaarheid van mijn project.

En ik daarmee ook.

Geen schrijfmethode helpt

Ook na de Schrijversvakschool heb ik periodes gehad waarin ik grote lappen tekst produceerde voor deze roman. Ik dacht er bijna dagelijks aan. Hoe het verder moest. Of het verder moest. Ik deed research. Reisde naar het land van oorsprong van mijn hoofdpersoon. Soms las ik een boek en dacht; zo kan ik het aanpakken. Ik probeerde mijn boek volgens verschillende methodes te schrijven. Ik bedacht tien manieren om het verhaal te vertellen. Minstens evenveel titels passeerden de revue.

Mijn boek wilde maar niet van de grond komen. Schrijven of laten rijpen, dat was de grote vraag.

Schrijven of laten rijpen?

Het moet rijpen, zei ik soms tegen mensen als ze naar mijn vorderingen vroegen. Maar eigenlijk geloofde ik mezelf niet als ik dat zei. Ik beschuldigde mezelf van uitvluchten en luiheid. Maar als ik dan weer eens probeerde te produceren, liep ik vast. Er kwam niets. Als er wel iets kwam raakte dat, voor mijn gevoel, kant noch wal. In elk geval niet voor de roman die ik op het oog had. Maar loslaten kon ik niet.

In een optimistische bui zei ik; goede kaas moet ook lang liggen, maar daarmee sprak ik vooral mezelf moed in. Schrijversblok ging ik het uiteindelijk noemen. Want geen schrijfmethode leek opgewassen tegen de halsstarrigheid van dit project.

Een ruwe versie in een maand

En dan ineens, na meer dan twintig jaar doe ik mee aan NaNoWriMo. In een maand schrijf ik het grootste gedeelte van een eerste ruwe versie. De taal is nog ongepolijst, maar de vorm staat als een huis. Ineens weet ik hoe het moet. Vraag me niet hoe dat zo gekomen is.

Het eerste vage idee van hoe mijn roman zou moeten worden is ongemerkt uitgekristalliseerd tot een vorm. Een concreet tijdsbestek is ontstaan waarin ik de gebeurtenissen kan vertellen. Bovendien heb ik de toon te pakken en de scènes laten zich moeiteloos noteren.

Een goed idee kan tegen jaren verwaarlozing

En dan lees ik wat Pim Wiersinga schrijft in ‘Schrijven, het begin’:

“ ‘Doe je lang over het schrijven van een roman?’ vraagt collega en vriend Mendoza aan Gabriel Garcia Marquez. ‘Over het schrijven zelf niet, nee. Dat is een nogal snel proces. Ik heb ‘Honderd jaar eenzaamheid’ in minder dan twee jaar geschreven. Maar voordat ik achter de machine ging zitten, heb ik vijftien of zeventien jaar nagedacht over dat boek.’

En wat deed Marquez in die tussentijd? Hij gaf andere dingen voorrang, het soort dingen dat schrijfdocenten plegen te betitelen als ‘uitstelgedrag’. Koffiedrinken, interviews geven, andere boeken schrijven of op de thee gaan bij Caribische leiders… Maar wat hij ook deed, het werk liet hij rijpen. Bijna al zijn boeken bestaan bij de gratie van eindeloos sluimerende ideeën.

Om met Marquez zelf te spreken: ‘Eigenlijk heb ik nooit belangstelling gehad voor een idee dat niet tegen jarenlange verwaarlozing kan. Als het zo goed is dat het de vijftien jaar bestaat die ‘Honderd jaar eenzaamheid’, de zeventien die ‘De herfst van de patriarch en de dertig die de ‘Kroniek van een aangekondigde dood’ heeft gewacht, dan zit er voor mij niets anders op dan het te schrijven.’ ’’

Welke methode van schrijven past bij jou?

Hoe lang doet een schrijver erover zijn boek te schrijven? Een jaar? Een maand, zoals bij NaNoWriMo? Of twintig jaar?

En wat versta je onder schrijven? De uren dat je daadwerkelijk met je pen of computer aan het werk bent? Of ligt daar nog iets voor? Een stuk dat minder zichtbaar is. Dat zelfs niet door alle schrijvers wordt onderkend?

Want hoe moet je de momenten noemen die je peinzend, in half slaap, lezend doorbrengt? Of al die momenten dat een deel van je gedachten of je onderbewuste bezig is met je verhaal, terwijl je iets anders doet? Op de wc zit of in de rij staat van de supermarkt. Of voor de televisie hangt?

Ga terug naar de eerste vonk

Dus ligt er bij jou zo’n onbegonnen roman in je kast?

Schrijf ’m nog niet af!

Doe alles wat er in de tussentijd moet gebeuren; koffiedrinken, op vakantie gaan, research plegen of gewoon de afwas doen. Doe alleen het volgende:

Mijn Gouden Schrijftip: Ga terug naar die allereerste vonk van inspiratie.

Schrijf een A4 over de eerste keer dat het idee voor je roman ontstond. Wanneer en waar was dat? Wat deed je? Wie was erbij? Welke gedachten en gevoelens gingen er door je heen? Welke eerste beelden kwamen daarbij in je op?

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Ik heb dit geleerd van de Amerikaanse schrijfster en schrijfdocente Natalie Goldberg. Ik leerde haar methode voor het eerst in India kennen

Eerste ontmoeting met Natalie Goldberg

Zoals ik in mijn blog schreef, vertrok ik naar India om mijn eigen boek te schrijven. Eigenlijk had ik daarmee te hoog ingezet.

Regelmatig stokten mijn zinnen. Een boek? Hoe kon ik nou een boek schrijven? Laat staan een goed boek. Na twee maanden interviewen en schrijven, zat ik vast. Ik had niets zinnigs te melden. Ik besloot om tien dagen in retraite te gaan. Even geen woorden.

In het klooster ontmoette ik Amy, een Amerikaanse kunstenares. Ik zag haar regelmatig schrijven.

‘Wat maak je?’ vroeg ik.

‘Niets,’ zei ze. ‘Ik schrijf gewoon.’

Amy vertelde me dat ze dat had geleerd uit het boek Writing down the bones van Natalie Goldberg. Ze had het boek niet bij zich, maar ze herinnerde zich een aantal opdrachten. Ze begon bijvoorbeeld met het zinnetje ‘Ik herinner me’ en daarna met ‘Ik herinner me niet’.

Ik werd nieuwsgierig en deed mee. We schreven over de ondergaande zon, over vrijheid, de schommelstoel, stilte, Coca-cola en varkens. Het repertoire was oneindig en het resultaat steeds weer verassend.

Door deze simpele oefeningen werd mijn schrijven weer rijk. Ik putte mezelf niet langer uit met de gedachte: ik moet een goed boek schrijven. Ik dacht minder na, ik schreef meer. En zo ontdekte ik hoe ik veel makkelijker een boek kon leren schrijven.

Ik leerde Natalie’s aanpak kennen, zonder ook maar een woord van haar te hebben gelezen. Terug in Nederland verslond ik haar boeken en vijf jaar later ontmoette ik haar in het echt.

Tweede ontmoeting met Natalie Goldberg

In het busje van het vliegveld van Albequerque naar Taos, kon ik langzaam wennen aan het nieuwe no- nonsense landschap van New Mexico.

Ik had net een week in New York doorgebracht, tussen grote knipperende reclameborden, haastende mensenmassa’s en wolkenkrabbers. De dorre gele uitgestrekte hete vlakte met enkel hier en daar een saliestruik was bijna te ruim, te groots voor mijn stadse hoofd.

Ik was in het land van Natalie, waar ze in haar boeken levendig over schrijft. Hier zou ik nieuwe dingen leren over schrijven.

Zo simpel als de woestijn

Dat die les net zo basaal zou zijn als het landschap, had ik nooit verwacht. Ik had een New York les verwacht. Een New York les met ambitie, snelheid en vernieuwing. Maar nee, Natalie was geen New Yorker, ze was een New Mexicaan. Niet lullen, maar schrijven.

Natalie gaf namelijk helemaal geen les. Ze stond daar alleen maar. Ze gaf geen funky opdrachten over perspectief, tijd of stijl. Ze gooide simpelweg thema’s in de groep, waarover we tien minuten moesten schrijven. Verder niets. Ik schreef over de regen, over de eerste keer dat ik gelukkig was, over gisteren. En ik vond het heerlijk.

In die vijf jaar tussen India en Amerika had ik mijn schrijven en mijn lessen veel te ingewikkeld gemaakt. Ik wilde een origineel boek schrijven, vernieuwende opdrachten geven.

Mijn woorden en ideeën verdrongen elkaar als de taxi’s bij Times New Square. Maar ik was vergeten hoe ik simpelweg kon schrijven.

Schrijfmotor aanzetten

‘Zet je schrijfmotor aan,’ zei Natalie. ‘Zoek uit wat jouw brandstof is. Als je niet weet hoe je je schrijfmotor op gang krijgt, dan weet je niets.’

Zo zaten we daar met vijftig man te ronken en te stomen in die simpele zaal.Er waren geen tafels, het was ook niet mooi ingericht. Natalie zelf zag er simpel en saai uit in haar jaren tachtig legging. Maar schrijven deden we, als gekken, met een boekje op schoot.

Was ik daarvoor nou naar New Mexico gekomen? Om simpelweg te schrijven? Was ik tevreden met deze simpele aanpak? Zou ik zo nog meer boeken kunnen leren schrijven?

Ja. Dit was de basis. Dat voelde ik in hart en nieren.

Wat is jouw brandstof?

Ik heb geen tastbare schrijftechnieken van Natalie Goldberg geleerd, maar wel een manier om mijn schrijfvuur aan te wakkeren. Dit simpele non-stop schrijven is voor mij nog steeds de basis, het fundament van mijn schrijven en mijn lessen. Op die bodem kan je een boek bouwen.

Op deze manier leer je niet meteen hoe je een boek schrijft. Maar als je weet hoe je je schrijfmotor aan kan zetten, zal het schrijven van je eigen boek uiteindelijk sneller én dieper gaan.Schrijven vraagt oefening. Met oefenen geef je jezelf een basis.

Mijn tip: Schrijf veel. Schrijf onzinnig. Kies een thema, schrijf tien minuten door, zonder te stoppen. Vraag je niet af of het goed is.

En laat je me daarna weten hoe het was?

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Stap 1: wacht niet op inspiratie

Geïnspireerd raken en vervolgens achter de schrijftafel gaan zitten. Dat is hoe veel mensen het aanpakken. Maar het is de verkeerde volgorde. Gaan zitten, dat is de eerste stap. Behalve als je, zoals Hemmingway, staand schrijft.

Je hoeft geen goddelijke ingeving te krijgen om je woorden op papier te zetten. Je speelt je eigen god. De eerste ingeving schrijf je meteen op, ook al is het niet de meest briljante. Want creatief schrijven is een activiteit die zichzelf aanslingert. De ene zin lokt de andere uit.

Je moet een scène de kans geven om gaandeweg aan toch briljant te worden. De eerste zin, waar je in eerste instantie je bedenkingen bij had, kun je uiteindelijk schrappen. Ook al haalt die zin de eindversie niet, toch is hij van waarde geweest. Als aanjager.

Stap 2: doe het met wat je al hebt

Soms ben je uitgekeken op de verhaallijn waar je mee bezig bent. Het boeit je niet meer. Schrijven wordt zwoegen. Dat is de alarmbel om in actie te komen. Als het voor jou al saai is, dan zal dat voor de lezer dubbel gelden. Blader terug. Lees door wat je al hebt. Daar bevinden zich de aanknopingspunten voor nieuwe wendingen.

Creatief schrijven is voor de helft een kwestie van handig combineren van verhaalelementen. En omdat je je eigen inspiratiebron bent, put je uit de scènes die je al hebt. Haal er geen nieuwe personages bij, of plotseling onthulde feiten. Doe het met wat je al hebt.

Stap 3: neem je personages met je mee

Wees altijd alert tijdens je dagelijkse leven. Je personages neem je met je mee naar je werk en naar de sportvereniging. Zodra je iets overkomt dat je raakt: vraag je meteen af hoe je personage hierop zou reageren.

De problematiek van je personage is als een bril die je draagt. Dan zul je merken dat je een zintuig ontwikkelt voor bruikbare gebeurtenissen.

Stap 4: zorg dat je verhaal genoeg te eten krijgt

Ga naar het theater, ga naar de film, lees kranten, tijdschriften, romans. Voed je verhaal. Wie heeft gezegd dat je alles zelf moet doen? Kleine details uit een speelfilm kunnen je helpen om problemen met je plot op te lossen.

De wetten van het creatief schrijven zijn universeel. Het stopt niet bij de grenzen tussen verschillende kunstdisciplines. Een schilderij kan een sfeer oproepen die je inspireert tot een beschrijving in jouw eigen boek. Een krantenartikel kan je op een spoor van een nieuwe wending zetten.

Stap 5: bestrijd de voorspelbaarheid

Zorg dat je verhaal niet gaat ‘kabbelen’. Bruisen lijkt me een aantrekkelijker vooruitzicht. Wendingen, die moet je hebben! Bepaal eerst wat een voor de hand liggende wending zou zijn. Kies vervolgens voor het tegenovergestelde.

Voorspelbaarheid is dodelijk. Maak in je hoofd een voorstelling van je lezer. Ze zit in een gemakkelijke stoel, ze heeft een kopje thee onder handbereik. Maar: haar mond staat open van ontsteltenis. Haar ogen zijn groot.

Dat is de toestand waarin je je publiek wilt brengen. Ik wens je veel schrijfplezier. Inspiration? Go and get it!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Er is eigenlijk geen weg terug. Al drie keer eerder ben je naar de top geklauterd. Tegen de stroom in moest je weer terug naar beneden. Langs de koude glibberige lijven op de trap.

Met elke mislukte sprong van de hoge is het waagstuk ondenkbaarder, onbereikbaarder geworden. En de angst voor de sprong zelf heeft plaats gemaakt voor de spanning of je dit keer de sprong zult wagen.

Al 20 jaar op de (schrijf)plank

Zo ongeveer is het om opnieuw aan mijn boek te schrijven. Hij ligt nu alweer bijna twintig jaar op de plank en met tussentijden ben ik er steeds opnieuw aan begonnen.

Een keer moet het toch gebeuren. Een keer moet ik toch die schrijfvrees overwinnen wil ik zelf een boek schrijven.

Ik loop al twee weken rond met een gevoel in mijn buik dat het midden houdt tussen de opwinding die ik als kind voor mijn verjaardag voelde en het hierboven beschreven springplank gevoel. Want dat blauwe wateroppervlak van toen is minstens zo eng als de eerste witte pagina.

Zelf een boek schrijven: NaNoWriMo

Ik heb me namelijk opgegeven voor Nanowrimo. Nano watte?

Nanowrimo, oftewel de NAtional NOvel WRIting MOnth. Een hele mond vol voor een simpel concept waarmee elke schrijver met koudwatervrees op zijn minst kennis mee zou moeten maken.

Van 1 tot en met 30 november staan wereldwijd duizenden schrijvers op de rand van hun schrijfspringplank en duiken op 1 november omlaag. In dertig dagen en 1667 woorden zelf een boek schrijven.

Schrijf 50.000 woorden in één maand

Je hoort het goed. Het gaat bij NaNoWriMo om kwantiteit, niet om kwaliteit. Als je op 30 november omstreeks middernacht 50.000 woorden of meer bij elkaar hebt gesprokkeld dan heb je gewonnen, ongeacht de inhoud of kwaliteit.

Raar idee? Luister dan naar het volgende voorbeeld.

Hoeveelheid creëert kwaliteit

Echt gebeurd: Een leraar keramiek aan een kunstacademie deelt zijn klas in twee groepen. Aan de ene helft van de klas geeft hij de opdracht dat ze een zo uniek en knap mogelijk keramiekwerkstuk moeten leveren. Met andere woorden, bij hen zal kwaliteit de doorslag geven. Wie het mooiste of origineelste stuk heeft geproduceerd, zal de hoogste waardering krijgen.

Tegen de andere helft zegt hij dat ze zoveel mogelijk keramiek moeten produceren. Hij zal de hoeveelheid gebruikte klei wegen om te bepalen wie de opdracht het beste heeft uitgevoerd.

Nu mag je mag raden welke groep de hoogste kwaliteit leverde. Juist ja, degenen die ook de meeste keramiek maakten. Moraal van dit verhaal: Kwaliteit komt voort uit hoeveelheid. Uit bagger ontstaat het uiteindelijke meesterwerk.

Schrijftip: 1.500 woorden per dag

Iedereen die zelf een boek wil schrijven: doe in november mee aan Nanowrimo.

Het moment is gekomen om oude romanideeën nieuw leven in te blazen. Of spreek af met schrijfvrienden of je schrijversclub en maak er een wedstrijd van.

Schrijf een maand lang 1500 woorden per dag, of meer. Wen eraan je zelfkritiek een maand lang te negeren. Overwin je angst om zelf een boek te schrijven. En kom op stoom. Iedereen die de vijftigduizend woorden haalt heeft gewonnen.

Tegen de tijd dat je zover bent, zit je diep in je verhaal en heb je een ruwe versie van je roman. En waarschijnlijk heb je ongemerkt een paar van je beste fragmenten geschreven.

Dus; vergezel mij en al die andere bibberende natte lijven op de springplank en spring gewoon met zijn allen. In november, in januari of in mei. Het maakt niet uit wanneer of hoe. Als je maar springt!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

Levensechte dialogen

Je zult versteld staan hoe vaak we in spreektaal een zinsnede inlassen waarin we ons spreken becommentariëren. En omdat je streeft naar levensechte dialogen, laat je deze mogelijkheid in je eigen boek natuurlijk niet onbenut.

De man van de wereld

‘Omdat we samen verantwoordelijk zijn voor deze klus voel ik een bepaalde, laat ik zeggen… verbondenheid.’ Dit personage wil zichzelf een air van losheid aanmeten. Een man van de wereld die de woorden achteloos bij elkaar raapt. Met zijn ‘laat ik zeggen’ zie je hem al helemaal zitten: soepele armgebaren, benen op het bureau.

De onderdanige

‘Ik moet zeggen dat ik soms wel moeite heb met de hele, nou ja, gang van zaken.’ Het is moeilijk voor te stellen dat hier een directrice van een groot transportbedrijf. Deze dame verontschuldigt zich tijdens haar zin voor het feit dat ze een mening heeft.

De onoprechte

‘Ik zeg het niet graag, maar je hebt er wel een handje van om nét naar de wc te gaan als we gaan afwassen.’ Het is helemaal niet waar dat deze persoon het niet graag zegt. Welnee, ze geniet ervan de wc-ganger op zijn nummer te zetten. De spanning tussen wat het personage zegt en wat het bedoelt, is iets waar je, al schrijvend, steeds naar op zoek bent.

De zogenaamd niet-oordelende

‘Het was niet direct een doorslaand succes, en dan druk ik me voorzichtig uit.’ Het personage in je eigen boek dat deze zin zegt doet zich voor als iemand die de anderen wil sparen. Ze wil geen kwaad spreken, maar aan het eind van de zin valt ze alsnog door de mand. Ze haalt de voorzichtige formulering onderuit door aan te stippen dat hij eigenlijk té voorzichtig is. Het was helemaal geen succes! En dat lag niet aan haar…

De harde, doch rechtvaardige

‘Oké, laat ik het dan anders zeggen…’ Hier wil iemand zijn gesprekspartner inwrijven dat deze er geen bal van begrijpt. En het is een opmaat naar het aanslaan van een hardere toon. De onderliggende boodschap is: door je onnozelheid dwing je me ertoe woorden te gebruiken die misschien kwetsend zullen zijn.

De dreiger

‘Luister, ik zeg het je nog één keer…’ Het geduld is op. Uitkijken geblazen: na deze laatste uitleg gaan er wellicht vervelende dingen gebeuren. Hij zegt het niet met zoveel woorden, maar ik zou maar even controleren waar de nooduitgang zich bevindt.

De hartluchter

‘Zal ik jou eens wat zeggen?’ O jee, nu krijg je het te horen. Wat haar al dwars zat sinds ze je ontmoette, gaat ze je nu voor je voeten smijten. Je hebt het aan jezelf te danken. Had je haar maar niet tot het uiterste moeten tergen.

Vijftig frases: help je mee?

Deze frases zeggen een hoop over de personages en hun gemoedstoestand. En er zijn talloze uitspraken die verwijzen naar het zeggen zelf. Ze staan je allemaal ter beschikking bij het schrijven van je eigen boek.

Laten we een doel stellen. We verzamelen met z’n allen vijftig van zulke tussen-zinnetjes. Dat moet toch lukken!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

‘Zal ik stoppen? Is dit het waard?’ vroeg ze.

Ik schreef: ‘Je volgt je droom en dat betekent nou eenmaal dat je een verschrikkelijke tijd tegemoet gaat. Stop niet, ga door.’

Volg je droom, schrijf je boek. Dat is de slogan van Boekschrijven.nl. Ik heb mijn droom gevolgd en mijn eigen boek geschreven. Ik ben blij dat ik het gedaan heb, maar het was zeker geen ‘droomtijd.’

Het is een groot misverstand om te denken dat het volgen van dromen ‘leuk’ is.

Dromen volgen vraagt alles

Ten eerste vraagt het volgen van een droom alles van je. Een droom kan je niet half volgen, net zomin je een kind half kan krijgen.

Ik had besloten om een reisboek over Indiase alleenstaande vrouwen te schrijven. Ik stopte voor een jaar met mijn studie journalistiek, deed mijn kamer in onderhuur, gaf mijn baan op en vertrok in mijn eentje naar India. Ik ging mijn droom volgen!

En toen begon het. Ik zal niet alle obstakels opnoemen die India me opwierp – lees daarvoor mijn boek maar. Ik zeg alleen dat het een onmogelijke missie was om op een bevolking van één miljard mensen, een marginale groep vrouwen te vinden.

Het vroeg alles om die vrouwen, waarvan iedereen het bestaan ontkende, te vinden. Ik wilde naar huis. Maar die had ik niet meer. Ik had alleen een droom.

Bedenken is makkelijker dan je eigen boek schrijven

Uiteindelijk, na flink doorzoeken, heb ik veel bijzondere alleenstaande vrouwen gesproken. Maar hoe schreef ik die verhalen nu op?

Een boek ‘bedenken’ is veel makkelijker dan je eigen boek schrijven.

De realiteit hield zich niet aan mijn weluitgedachte plan. Al die vrouwen, hoe bijzonder ze ook waren, verhulden de waarheid of logen recht in mijn gezicht. Hoe ging ik hier nou een betrouwbaar journalistiek boek van maken?

Je eigen boek schrijven is hard werken

Door hard te werken. Thuis schreef ik de interviews uit. Elke maandag en dinsdag schreef ik. Ik selecteerde en zocht naar een rode lijn. Je eigen boek schrijven is vooral hard en gestructureerd werken. En dan heb ik het hier nog niet eens gehad over het hele drama van het vinden van een uitgever.

Er komt een tijd dat je droomt van het rustige ‘Huisje boompje droompje’ leven in plaats van de ‘Huisje boompje, boek’- versie.

Zet door!

Toen mijn ‘droomuitgever’ na een intense herschrijfronde toch nee zei, gaf ik de moed op. Bekijk het maar. Voor mij geen dromen meer. Ik studeerde af. Ik ging aan het werk als freelance journaliste.

Maar een droom niet afmaken, is veel erger dan niet eens beginnen aan een droom. Het blijft knagen. Al is het maar omdat iedereen er naar blijft vragen.

Als je wilt zorgen dat je je droom echt volgt (en afmaakt), vertel het dan aan zoveel mogelijk mensen. Want je hebt de belangrijke taak om ze gerust te stellen. Dat het kan: dromen waarmaken. Zij willen ergens in geloven. In jou. In je eigen boek. Als je jouw droom in duigen laat vallen, verliest iedereen de hoop.

Een droom komt nooit alleen

Doorschrijven dus. En herschrijven. Ik gaf het boek uit in eigen beheer. Organiseerde een grote boekpresentatie en presenteerde mijn droom. Ik gaf interviews, kreeg positieve reacties. Ik was een ‘schrijfster.’

Maar klaar was ik niet. Want een droom komt nooit alleen. De volgende staat alweer te popelen om vervuld te worden. Dat nieuwe boek in mijn hoofd moet ook af.

Als schrijfster ben je nooit klaar.

Dromen moet je doen

Dus wees gewaarschuwd, voordat je je schrijfdroom volgt. Het zal alles van je vragen. Je ontdekt dat je eigen boek schrijven veel moeilijker is dan je denkt. Er is geen weg terug. Je moet hard werken, mag niemand teleurstellen en bovendien ben je nooit klaar.

Dus, niet doen? Jawel. Dromen volgen moet je doen.

Eigenlijk bestaat een droom niet, als je hem op een dag niet volgt. Dan is een droom een vlucht. En ook al is ‘een droom in uitvoering’ (Loesje) een verschrikkelijke realiteit – het is wel jouw realiteit. Je eigent je je leven toe. Je doet wat je kan. En nog wat meer.

En op dat moment krijg je ook iets terug. Voldoening. Creativiteit. Een boek. Je eigen boek dat, te midden van de hele catastrofe, geboren wordt. En dat is alles waard.

Welk boek wil jij schrijven?

Maar hoe je dat, je droom volgen? De eerste stap is om de droom te benoemen.Welk boek wil jij schrijven? Geef hieronder je reactie. Ik ben benieuwd.

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.

1. Je bent te laks

Natuurlijk moet je niet gaan schrijven als je geen zin hebt. Go see a movie, zei Brett Easton Ellis daarover. Maar je moet jezelf wel op gang houden, anders gaat het mis. Laat de boel niet versloffen! Geef elke dag aandacht aan je tekst, al is het maar vijf minuten. Dan blijf je tenminste verbonden met je verhaal.

Laat het contact met je hoofdpersoon niet verwateren. Je mag je moeder gerust een weekje niet bellen; de karakters uit je boek mag je zo lang absoluut niet in de steek laten.

2. Je geeft het te snel op

In een nachtelijke schrijfsessie heb je vijf pagina’s bruisend proza op het papier gebracht. Maar als je het de volgende ochtend leest, is de magie ineens verdwenen.

‘Ach, wat verbeeld ik me ook,’ denk je. ‘Schrijven, dat is weggelegd voor anderen, niet voor mij.’ Maar daar heb je het mis. Ook gearriveerde schrijvers maken eerste versies waar de honden geen brood van lusten. Het verschil is, dat zij net zo lang ploeteren op dat stukje tekst tot het wél lekker loopt…

3. Je wilt het alleen doen

In volstrekte eenzaamheid werk je aan je verhaal, dat maar groeit en groeit. ‘Als het af is, dan stuur ik dit naar alle uitgevers die ertoe doen,’ denk je. En je laat je vingers nog sneller over het toetsenbord roffelen. Grote kans dat het verhaal de verkeerde kant op roffelt. Maar daar ben je je niet van bewust.

Je had vroege fragmenten moeten voorleggen aan je partner, aan je beste vriendin, of desnoods aan je moeder. Dan had je op tijd kunnen zien dat je op een dood spoor zat.

4. Je neemt te veel hooi op je vork

Jaren lang schrijven aan een trilogie van 2000 pagina’s vergt enorm veel uithoudingsvermogen. Toegegeven: het geeft je voldoende tijd om te fantaseren welke impact je levenswerk op de wereld zal hebben. Maar misschien kun je beter de weg van de geleidelijkheid kiezen. Begin met een kort verhaal. Stuur het naar een literair tijdschrift.

Uitgeverijen houden nauwgezet bij wat er in die bladen gebeurt. Veel debutanten hebben al gepubliceerd voordat ze het manuscript van hun boek af hebben. Ruim daarvoor zijn ze benaderd om het toekomstige werk uit te geven. Vormt trouwens een behoorlijke stimulans om het ook af te maken…

5. Je vindt jezelf al goed genoeg

Ik wil je niet beledigen, maar is het mogelijk dat je nog wat te leren hebt? Bestaat de kans dat je misschien je stijl zou kunnen verbeteren? Of de manier waarop je de spanning opbouwt?

De mythe doet de ronde dat je schrijven niet kunt leren. ‘Als je maar genoeg hebt meegemaakt, dan komt de rest wel goed.’ Dat is een onwaarheid. Als je de tango wilt leren, zoek je een dansleraar. Wil je goed worden in schrijven: ga op cursus.

6. Je bent verwend

Natuurlijk, het is gemakkelijk om een auto voor de deur te hebben. En twee keer per jaar op vakantie is uiteraard een beetje karig. Maar als je werkelijk schrijfaspiraties hebt, moet je afstand doen van deze verworvenheden.

Drie dagen naar je werk, vier dagen thuis schrijven: bewijs aan jezelf dat het menens is! (Tenzij je in de gelukkige omstandigheid bent te kunnen schrijven in de baas zijn tijd.)

Nu verdien je net genoeg geld om je hoofd boven water te houden. Je woont in een kraakpand en doet boodschappen bij de Lidl. Maar wat je ervoor terugkrijgt: tijd om te doen waarvoor je in de wieg gelegd bent. En te worden waarvoor je voorbestemd was: schrijver.

7. Je kunt niet improviseren

Je houdt vast aan dat ene briljante idee, dat je overviel toen je op de wc zat. Het heeft je het hoofd op hol gebracht en heeft je doen schateren van opwinding. Tijdens het schrijven blijken er praktische bezwaren te kleven aan de opzet van je verhaal.

Je gaat nog liever dood dan dat je het oorspronkelijke plan laat schieten. Koste wat het kost zul je het doorvoeren. Zelfs als de ongeloofwaardigheden en stoplappen in rap tempo je verhaal komen bevolken. Je bent te star. Nou ja, jíj natuurlijk niet. Maar de anderen. De mensen die het niet gaan redden. Jij redt het. Jij wel. Heel veel schrijfplezier!

- Meer schrijftips? Vraag de gratis schrijfles aan.